ΑΠ. ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ: «Η ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΚΡΥΒΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΑ, ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΦΑΝΕΡΩΝΟΥΝ…»

04/09/2017

Συνέντευξη στην Τέσυ Μπάιλα

Ο Απόστολος είναι αρχιτέκτονας, συγγραφέας και σχεδιαστής που ασχολείται με τη λογοτεχνία φαντασίας και το χώρο του φανταστικού. Μεγάλωσε στον Πειραιά όπου και ζει, αλλά έχει ζήσει επίσης στην Πορτογαλία και τη Σκωτία. Αποφοίτησε από τη σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου το 2014 και με μεταπτυχιακό από τη σχολή Interdisciplinary Creative Practices του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου το 2017. Ασχολείται από μικρός με τη λογοτεχνία του φανταστικού και τα παιχνίδια στρατηγικής και ρόλων, τις τέχνες, την ελληνική γλώσσα και φιλοσοφία. Ψάχνει για το σημείο όπου ενώνονται η μυθοπλασία, η λογική και το συναίσθημα.

[Φωτογράφος: Gareth Easton/ Η σελίδα του στο facebook: www.Facebook.com/worldofgoldflame / Γραπτά του στα αγγλικά: http://www.fanstory.com/mypage.jsp?userid=776732]

Πώς αποφασίζει ένας νέος αρχιτέκτονας να ασχοληθεί με τη δημιουργική γραφή και μάλιστα με τη λογοτεχνία φαντασίας;

Πάντα ασχολούμουν με την περιοχή του φανταστικού γενικότερα και ήδη από το γυμνάσιο είχα γράψει αρκετές ιστορίες μεσαίου μήκους στην λογοτεχνία φαντασίας. Βέβαια ακόμη το ύφος μου ήταν αρκετά παιδικό, ακόμη τα διαβάζω που και που, αλλά το ενδιαφέρον υπήρχε. Γενικά μου αρέσει να καταπιάνομαι με δημιουργικά πράγματα, από την αρχιτεκτονική σύνθεση και το σκίτσο μέχρι την ποίηση, τη μουσική και την πεζογραφία. Δεν τα βλέπω ως εν γένει διαφορετικά, ο τρόπος έκφρασης αλλάζει μόνο, το περιεχόμενο που έχει ο κάθε δημιουργός μένει πάντα το ίδιο.

Μιλήστε μας λίγο για το αντικείμενο των μεταπτυχιακών σπουδών τους και τη σχέση τους με τη λογοτεχνία.

Το μεταπτυχιακό μου στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, και συγκεκριμένα στη σχολή τεχνών μόλις ολοκληρώθηκε, και είναι σχετικό με το συνδυασμό διαφορετικών αντικειμένων για ιδιόμορφες δημιουργικές πρακτικές που συνδυάζουν γνωστικά αντικείμενα, και κάθε φοιτητής στο πρόγραμμα έχει δική του πρόταση. Στη δική μου περίπτωση, το αντικείμενο είναι η δημιουργία ενός φανταστικού κόσμου, παρουσιασμένου με χάρτες, εικόνες και κείμενο. Ο κόσμος είναι το θεμέλιο πάνω στα οποία μπορεί να βασιστεί ένας δικός μου κύκλος φανταστικής λογοτεχνίας. Επίσης είναι δημιουργική ενασχόληση από μόνο του και ευχάριστη πρόκληση πιστεύω για έναν αρχιτέκτονα!

Βλέπετε τη λογοτεχνία φαντασίας ως μια μελλοντολογική δυστοπία, που μπορεί να θέσει ερωτήματα για τις σημερινές κοινωνίες ή απλώς ως ένα φανταστικό κόσμο, μια αλλοιωμένη πραγματικότητα, μέσα στην οποία ένας αναγνώστης μπορεί να βυθιστεί και να περάσει ευχάριστες αναγνωστικές ώρες;

Η λογοτεχνία φαντασίας έχει πολλά σκέλη. Κάποιοι εντάσσουν σε αυτήν κατηγορίες όπως ηρωική φαντασία, επιστημονική φαντασία, τρόπος, ουτοπία, δυστοπία και ούτω καθ’ εξής. Όλες αυτές οι μορφές τέχνης έχουν τη θέση τους και λόγο ύπαρξης. Μπορεί να είναι ένα υποθετικό μέλλον ή παρελθόν ή ένας τελείως ανεξάρτητος από την πραγματικότητα κόσμος, όπως είναι ο δικός μου για παράδειγμα. Προσωπικά δεν θεωρώ τη φανταστική λογοτεχνία απλώς ως μόνο διαφυγή από την πραγματικότητα σε ένα ευχάριστο μέρος. Αν είναι μόνο αυτό είναι ανεπαρκής. Επίσης μην ξεχνάμε ότι και ένα φτηνό ρομάντζο πχ μπορεί να το διαβάζει μία γυναίκα για να ξεφύγει από κάτι δυσάρεστο στη ζωή της ή ένας άντρας αντίστοιχα να βυθίζεται στο αθλητικό γίγνεσθαι της ομάδας του. Τέτοιες παγίδες είναι πολλές, και γενικά με το ανθρώπινο μυαλό υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να ερωτευθεί τα δημιουργήματά του. Αυτό μας διδάσκει και ο συμβολισμός της Σφιγγός. Γενικότερα πάντως, δεν μπορούμε να πούμε νομίζω ότι η φανταστική λογοτεχνία έχει μόνο ένα σκοπό, ή ότι ο σκοπός της είναι απαραίτητα διαφορετικός από άλλα είδη λογοτεχνίας. Αν περιέχει αλήθεια, κάθε τέχνη είναι τέχνη, και ένας λογοτέχνης μπορεί να λέει ψέματα για να πει την αλήθεια. Στη λογοτεχνία φανταστικού ο αναγνώστης κάνει ένα άλμα για να μπει σε έναν άλλο κόσμο, πρέπει να κάνει κάποιες παραδοχές για να ξεκινήσει ένα ταξίδι. Από την άλλη ο συγγραφέας δίνει μία υπόσχεση ότι, εφόσον ο αναγνώστης δεχθεί να έρθει στο ταξίδι, δεν θα τον ξεγελάσει ούτε θα τον κλέψει, δεν θα τον πετάξει έξω από αυτή τη συμφωνία. Ένας φανταστικός κόσμος μπορεί να έχει άλλους κανόνες από τον δικό μας, αλλά δεν αλλάζουν κατά περίπτωση, αλλιώς ο αναγνώστης δεν μπορεί να ακολουθήσει, να βυθιστεί πραγματικά στον κόσμο αυτό.

Είναι η αλληγορία ο καλύτερος τρόπος για να μιλήσει κανείς για την πραγματικότητα;

Σίγουρα. Δεν θα το έλεγα αλληγορία όμως, αλλά συμβολισμό. Η αλληγορία είναι απλά ένας τρόπος για να κρύψεις πράγματα σε μία ιστορία, αν δεν μπορείς να τα πεις ευθέως. Τα σύμβολα αντίθετα φανερώνουν πράγματα, τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα της πραγματικότητας, τον κόσμο τον ιδεών όπως θα έλεγε ο Πλάτων. Τα σύμβολα είναι πιο πραγματικά, κατά μία έννοια, από την πραγματικότητα, όπως ο αριθμός δύο είναι πιο πραγματικός από το να βλέπεις δύο πορτοκάλια για παράδειγμα. Αυτά τα πορτοκάλια αύριο κάποιος θα τα πάρει, δεν θα υπάρχουν εκεί, ενώ ο αριθμός δύο είναι αιώνιος, η ύπαρξή του δεν σταματά ποτέ. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που τα σύμβολα έχουν δύναμη, γιατί δεν αναφέρονται σε συγκεκριμένες οντότητες που υπάρχουν μόνο σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο αλλά είναι αφηρημένες οντότητες. Η τέλεια φανταστική ιστορία, για μένα, είναι καθαρά συμβολική και αρχετυπική, όπως η μυθολογία.

Τι θα λέγατε σε κάποιον που θα σας έλεγε ότι η λογοτεχνία φαντασίας στηρίζεται στην υπερβολή με σκοπό μόνο τον εντυπωσιασμό;

Το στοιχείο της υπερβολής υπάρχει ξεκάθαρα στην λογοτεχνία φαντασίας, και σε κάθε μορφή τέχνης θα έλεγα, δεν είναι παθολογία μόνο της φαντασίας.  Όταν γίνεται με σκοπό τον φτηνό εντυπωσιασμό είναι λάθος, και είναι ευθύνη του δημιουργού. Γενικά δεν πρέπει, πιστεύω, να βλέπουμε τον εντυπωσιασμό ως αυτοσκοπό, αλλά ως φυσικό αποτέλεσμα: αν το έργο είναι καλό, θα εντυπωσιάσει. Μπορεί βέβαια κάποιος δημιουργός να χρησιμοποιεί την υπερβολή με ορθό τρόπο, για να καταδείξει κάτι με μεγαλύτερη καθαρότητα για παράδειγμα, να το κάνει πιο εμφανές. Αυτό δεν είναι πρόβλημα.

Και η μαγεία, τι ρόλο παίζει στη λογοτεχνία φαντασίας;

Αυτό είναι μεγάλη ερώτηση, και δεν έχει απάντηση νομίζω! Κάθε έργο είναι διαφορετικό, μιλάμε για ένα τεράστιο πλέον είδος που δεν είναι, επίσης, καλά ορισμένο. Στην επιστημονική φαντασία, για παράδειγμα, δεν έχει ουσιαστική διαφορά η πολύ προχωρημένη τεχνολογία από τη μαγεία, όπως έγραψε και ο Arthur C. Clarke. Στην φαντασία τύπου «άρχοντα των δαχτυλιδιών» η μαγεία παίζει ρόλο. Αν δεν υπάρχει ίχνος μαγείας, δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί κάποιο έργο ως φανταστική λογοτεχνία.

Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία φαντασίας έχει μέλλον στην ελληνική λογοτεχνική παραγωγή; Είναι ο Έλληνας αναγνώστης μυημένος στο είδος αυτό;

Υπάρχει συγκεκριμένο κοινό στην Ελλάδα για τέτοιου τύπου λογοτεχνία, αλλά γενικά πιστεύω οποιοσδήποτε καλλιτέχνης που έχει κάτι να πει, βρίσκει το κοινό του. Δεν είναι τόσο μεγάλο όσο το ευρύτερο λογοτεχνικό κοινό, αλλά γίνεται ολοένα μεγαλύτερο, και υπάρχουν πιστεύω αρκετοί αναγνώστες που είναι το μόνο είδος που διαβάζουν.

Το θέμα είναι ότι το ελληνόφωνο κοινό γενικά είναι μικρό, παγκοσμίως, ενώ το αγγλόφωνο είναι μεγάλο, και όταν απευθύνεσαι μόνο σε ένα υποσύνολο του κοινού αυτό παίζει καθοριστικό ρόλο. Τα αγγλικά είναι πραγματικά παγκόσμια γλώσσα, οπότε στην αγορά κάτι πρώτα βρίσκει επιτυχία και διαδίδεται εκτός συνόρων, και μόνο τότε μεταφράζεται στα ελληνικά. Έτσι ο Έλληνας αναγνώστης που ενδιαφέρεται έχει πολλά και γενικότερα καλά δείγματα φανταστικής λογοτεχνίας, κυρίως από ξένους και μάλιστα αγγλόφωνους συγγραφείς, αλλά δεν υπάρχουν πολλοί Έλληνες συγγραφείς του φανταστικού. Από αυτούς, πολλοί είναι ερασιτέχνες και δεν μπορούν να φτάσουν στο απόγειο των δυνατοτήτων τους, γιατί γράφουν στα ελληνικά. Αφού υπάρχει τόσο μικρό κοινό δεν μπορεί κάποιος να βασίζεται στη λογοτεχνική παραγωγή για να βγάλει τα προς το ζην. Λατρεύω την ελληνική γλώσσα, αλλά ειδικά με την τωρινή οικονομική κατάσταση, αυτή είναι δυστυχώς η πραγματικότητα. Συχνά έχω καταλήξει να γράφω στα ελληνικά και να μεταφράζω στα αγγλικά, ώστε να μπορώ να δημοσιεύσω κάπου τα γραπτά μου, που ακόμη είναι περιορισμένα.

Οι αναγνωστικές σας αναφορές ποιες είναι; Θέλω να πω, όταν ένας νέος δημιουργός αποφασίζει να ασχοληθεί με το συγκεκριμένο είδος αρκείται να διαβάζει μόνο σχετικά βιβλία ή χρειάζεται να έχει μια ευρεία γνώση της κλασικής και σύγχρονης λογοτεχνίας;

Δεν μπορώ να πω ότι έχω ευρεία γνώση της κλασικής και σύγχρονης λογοτεχνίας, σίγουρα είναι πολύ περιορισμένη συγκριτικά με άλλους.

Γενικά δεν νομίζω ότι είναι απαραίτητο ένας συγγραφέας να διαβάζει τα πάντα, δεν υπάρχει άλλωστε και χρόνος για κάτι τέτοιο, και πιστεύω πραγματικά ότι αν κάποιος διαβάζει καθ’ υπερβολή επηρεάζεται και δεν μπορεί να δημιουργήσει ο ίδιος. Πιο σημαντικό για μένα, όπως και για οποιαδήποτε καλλιτεχνική δημιουργία, είναι ο καλλιτέχνης να ξέρει καλά το μέσο του. Για τους συγγραφείς το μέσο είναι η γλώσσα. Νομίζω αν κάποιος ασχολείται με το γραπτό λόγο βοηθάει, είτε είναι λογοτεχνία είτε είναι, για παράδειγμα, φιλοσοφία. Βρίσκω ότι οι φιλόσοφοι έχουν πολύ ποιητικό λόγο και μου αρέσει . Ακόμη και θρησκευτικά, επιστημονικά η δημοσιογραφικά κείμενα είναι χρήσιμα, αν κατέχουν το λόγο.

Σίγουρα από Έλληνες λογοτέχνες έχω διαβάσει Καζαντζάκη, που είναι και ο αγαπημένος μου, και τους μεγάλους μας ποιητές, αλλά κυρίως διαβάζω λογοτεχνία από μετάφραση ή στα αγγλικά από το πρωτότυπο, γιατί γράφω και στα αγγλικά. Κύριες επιρροές μου από το φανταστικό είναι ο J. R. R. Tolkien, M. Moorcock, G. R. R. Martin, H. P. Lovecraft, Neil Gaiman και πολλοί άλλοι. Διαβάζω επίσης αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, Nietzsche, Heidegger, ιστορική λογοτεχνία, και βιβλία πάνω σε διάφορα θέματα, από αρχιτεκτονική μέχρι ψυχολογία.

Ανήκετε σε μια πολύ νέα γενιά δημιουργών και αυτό που θέλω να σας ρωτήσω είναι πώς βλέπετε το μέλλον του έντυπου βιβλίου σε σχέση με το ηλεκτρονικό;

Προσωπικά δεν πιστεύω ότι το έντυπο βιβλίο έχει να φοβηθεί σε τίποτα το ηλεκτρονικό. Δεν νομίζω ότι ακόμη και οι νέες γενιές θα «βολεύονται» με το να διαβάζουν μακροσκελή κείμενα μέσω οθόνης. Αυτό που παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον είναι η ανάδυση του ηχητικού βιβλίου. Μπορεί κάποιος να ακούσει ένα βιβλίο αντί να το διαβάσει, και ως ανθρώπινο είδος έχουμε συνηθίσει, και από βιολογικής άποψης, στο να ακούμε, ενώ η γραφή είναι σχετικά πρόσφατο γεγονός, και η ανάγνωση σε ευρεία κλίμακα ακόμη πιο πρόσφατο, απλά μερικών αιώνων. Οπότε νομίζω ότι σταδιακά ίσως αρχίσουμε να προσεγγίζουμε ένα πολιτισμικό πρότυπο που δεν στηρίζεται στον γραπτό λόγο, αλλά στον προφορικό, που θα μεταδίδεται ψηφιακά. Αντί για μουσική, πολύ συχνά ακούω διαλέξεις ή συζητήσεις από ανθρώπους που βρίσκω ενδιαφέροντες, όταν κάνω κάτι που δεν χρειάζεται όλη την προσοχή μου. Ή μπορεί και όχι, ποιος ξέρει, ακόμη είναι νωρίς για προβλέψεις και ζούμε σε χαοτικούς καιρούς, όπου ο χρονικός ορίζοντας που μπορούμε να δούμε είναι πολύ κοντινός.

Τα δικά σας μελλοντικά σχέδια σε σχέση με τη λογοτεχνία;

Από σχέδια άλλο τίποτα! Έχω σκοπό να γράψω μία νουβέλα που θα εκδοθεί τμηματικά μέσω ενός πειραματικού περιοδικού πάνω στη σφαίρα του φανταστικού, στα αγγλικά. (Μπορείτε να επισκεφθείτε τον παρακάτω ιστότοπο για πληροφορίες και για να συνεισφέρετε https://www.kickstarter.com/profile/apostolos).

Όνειρό μου είναι να γράψω στο μέλλον μία τριλογία και να είναι αρκετά καλή ώστε να θέλω να τη δημοσιεύσω, αλλά ένα τόσο μεγάλο εγχείρημα είναι ακόμη μακριά. Στο μεταξύ θέλω να γράψω περισσότερες σύντομες ιστορίες και ποιήματα, γιατί ως εκκολαπτόμενος θεωρώ ότι είναι ίσως πιο σημαντικό από τα μεγαλύτερα έργα, και σίγουρα είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να γράψει κάποιος κάτι εκτενές. Όπως είπα ήδη όμως, ειδικά σε αυτούς τους καιρούς δεν ξέρω τι θα φέρει το μέλλον, μόνο το πού κατευθύνομαι.



Post a new comment