ΑΦΙΕΡΩΜΑ Κ.Μ.Σ.Τ. | Η ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΙ ΧΡΩΜΑ ΕΧΕΙ;

01/04/2017

Νατάσσα Πουλαντζά, «L. S. C. J. P.», 2014

Η Οκτωβριανή Επανάσταση είναι ένα ιστορικό γεγονός που αναμφίβολα σφράγισε τον 20ό αιώνα, αμφιλεγόμενο κοινωνικά και πολιτικά. Τα διεθνή ΜΜΕ αλλά και οι ίδιοι οι Ρώσοι αναρωτιούνται ακόμη, 100 χρόνια μετά, αν επρόκειτο για τραγωδία ή για θρίαμβο. Επηρέασε τα πάντα, καθημερινότητα, ζωές ανθρώπων, διπλωματικές και στρατιωτικές εξελίξεις, Ευρώπη, κόσμο… και όπως ήταν αναμενόμενο την τέχνη. Δεν είναι τυχαίο ότι τα σύμβολα, οι εικόνες, τα μηνύματα και τα συνθήματα αποτυπώνονται στη δημιουργία πολλών σύγχρονων εικαστικών. Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την Οκτωβριανή Επανάσταση, το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, άμεσα συνδεδεμένο με τους Ρώσους καλλιτέχνες λόγω της περίφημης συλλογής του Γεωργίου Κωστάκη, κάνει ένα μεγάλο αφιέρωμα σε αυτήν παρουσιάζοντας το «αφήγημά» της μέσα από την ιδιαίτερη προσέγγιση 31 σύγχρονων Ελλήνων εικαστικών δημιουργών.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής του ΚΜΣΤ Γιάννης Μπόλης. Τα έργα -ζωγραφική, γλυπτική, εγκαταστάσεις, χαρακτική, βίντεο- τα περισσότερα των οποίων δημιουργήθηκαν με αφορμή την έκθεση ανήκουν στους εικαστικούς: Μ.Αρφαρά, Κ.Βελώνη, Μπ.Βενετόπουλο, Ανδ.Βούσουρα, Κ.Γραμμένο, Λ.Δαμπασίνα, Δ.Ζουρούδη, Αντ.Καββαθά, Στ.Καμάρη, Δ.Καρλαφτόπουλο, Θ.Λάλο, Γ.Λασηθιωτάκη, Ανδ.Λυμπεράτο, Αλ.Μαγκανιώτη, Δ.Μεράντζα, Μ.Μπαμπούση, Ξ.Μπήτσικα, Ν.Μπλιάτκα, Αντ.Παπαδόπουλο, Αλ.Παππά, Κ.Πάτσιο, Ν.Πουλαντζά, Ν.Σεπετζόγλου, Γ.Σκαλτσά, Μ.Σπηλιόπουλο, Γ.Τσεριώνη, Κ.Τσώλη, Π.Χαραλάμπους, Κ.Χριστόπουλο, Θ.Χρυσικό και Γ.Ψυχοπαίδη.

Οι κονστρουκτιβιστές ανέλαβαν να υλοποιήσουν το σχέδιο μιας νέας αισθητικής για μαζική παραγωγή, βάζοντας τις βάσεις για το σύγχρονο design

H έκθεση στοχεύει σ’ έναν ξεχωριστό προβληματισμό και σε ιστορικούς και πολιτισμικούς συνειρμούς, με εκκίνηση έργα των Καζιμίρ Μαλέβιτς, Ιβάν Κλιούν, Λιουμπόβ Ποπόβα, Κλιμέντ Ρέντκο, Αλεξάντρ Ρότσενκο, Κονσταντίν Μεντουνέτσκι, Αλεξέι Μπάμπιτσεφ, Ιβάν Κουντριασόφ, Ξένια Έντερ κ.ά από τη συλλογή Κωστάκη του ΚΜΣΤ, που παρουσιάζονται ως ξεχωριστή ενότητα στην έκθεση, μαζί με αρχειακό υλικό, περιοδικά, αφίσες και φωτογραφίες από το αρχείο Κωστάκη και ιδιωτικές συλλογές. Την έκθεση πλαισιώνουν αντικείμενα (αφίσες και προτομές με τους ηγέτες της Οκτωβριανής Επανάστασης, φωτογραφίες, ζωγραφικοί πίνακες σοσιαλιστικού ρεαλισμού, κ.ά.) της συλλογής του Βασίλη Κωνσταντίνου, την οποία έχει παραχωρήσει στο ΚΜΣΤ.

Γιώργος Τσεριώνης, Lenin became a Lonely Man (From Peasant Life to Industrial Loneliness), 2017

Οι Ρώσοι Πρωτοπόροι στα χρόνια της Επανάστασης

Έως το 1917, η σχέση των καλλιτεχνών της ρωσικής πρωτοπορίας με την εξουσία ήταν αιρετική και αντιδραστική. Τα αντεξουσιαστικά μηνύματα των μανιφέστων, τα ζωγραφισμένα πρόσωπα και το εκκεντρικό ντύσιμο των καλλιτεχνών συμβάδιζαν με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα των διαρκών απεργιακών κινητοποιήσεων, των διαδηλώσεων και των φέιγ βολάν, των αναρίθμητων φοιτητικών, εργατικών, πολιτικών ομάδων. «Ο επαναστατικός τρόπος σκέψης οδήγησε σε μια νέα αισθητική για τις τέχνες» σημειώνει η διευθύντρια του ΚΜΣΤ Μαρία Τσαντσάνογλου. Οι Ρώσοι πρωτοπόροι καλλιτέχνες συντάχθηκαν και έθεσαν τον εαυτό τους στην υπηρεσία της Οκτωβριανής Επανάστασης, επικεντρώθηκαν στη δημιουργία μιας ολοκληρωτικά καινούργιας αντίληψης για την τέχνη, πλήρως αποδεσμευμένης από αστικά και αισθητικά πρότυπα. «Η πίστη των καλλιτεχνών στην συλλογική δράση και η επαναστατική νοοτροπία οδήγησε στα πρώτα χρόνια μετά τον Οκτώβριο του 1917 σε ένα κλίμα πρωτοφανούς συνεργασίας της εξουσίας με την τέχνη παρά τις μεγάλες δυσκολίες που προκαλούσαν οι συγκρούσεις του εμφυλίου πολέμου» σημειώνει η Μ. Τσαντσάνογλου.

Τα πρώτα χρόνια μετά το 1917, πολλοί καλλιτέχνες της πρωτοπορίας συνεργάστηκαν με τον κρατικό μηχανισμό και ειδικότερα με τον Λαϊκό Κομισάριο Διαφώτισης, Ανατόλι Λουνατσάρσκι για τη θέσπιση μιας κρατικής πολιτικής για τις εικαστικές τέχνες. Καλλιτέχνες, ποιητές και αρχιτέκτονες όπως ο Γκούσταβ Κλούτσις, ο Αλεξέι Μπάμπιτσεφ, η Λιουμπόβ Ποπόβα, οι αδελφοί Βεσνίν, ο Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι κ.α. αφιερώθηκαν στο έργο της προπαγάνδας υπέρ των μπολσεβίκων, τόσο στην σκληρή περίοδο του εμφυλίου πολέμου όσο και στα αμέσως επόμενα χρόνια της εδραίωσης των σοβιέτ.

Ιδρύθηκαν οργανώσεις για την τέχνη και σχολές με ριζοσπαστικές εκπαιδευτικές μεθόδους, το Ινστιτούτο Καλλιτεχνικής Παιδείας (ΙΝΧΟΥΚ), τα Ανώτατα Καλλιτεχνικά και Τεχνικά Εργαστήρια (ΒΧΟΥΤΕΜΑΣ) καθώς και τα πρώτα μουσεία σύγχρονης τέχνης στον κόσμο που ονομάζονταν “Μουσεία Καλλιτεχνικής Παιδείας”. Μέσα από τους νέους αυτούς θεσμούς γεννήθηκε το 1922 το κίνημα του κονστρουκτιβισμού. Ο κονστρουκτιβισμός είναι σε μεγάλο βαθμό πολιτικοποιημένη τέχνη που υποστηρίζει τον υλισμό έναντι στον ιδεαλισμό. Οι κονστρουκτιβιστές ανέλαβαν να υλοποιήσουν το σχέδιο της δημιουργίας νέων συνθηκών για τη ζωή των ανθρώπων με τη βοήθεια μιας νέας αισθητικής που βασίζεται στη δημιουργία απλών, λογικών και λειτουργικών μορφών και κατασκευών για μαζική παραγωγή, βάζοντας τις βάσεις για το σύγχρονο design και ονομάστηκε “παραγωγική τέχνη”, τονίζει στο σημείωμά της η διευθύντρια του ΚΜΣΤ. Έτσι, οι καλλιτέχνες δούλευαν στον σχεδιασμό υφασμάτων και ρούχων, επίπλων, πορσελάνης, στον γραφιστικό σχεδιασμό, στο θέατρο και τον κινηματογράφο.

Ωστόσο, όπως τονίζεται στην προσέγγιση του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, «είναι λάθος να ταυτίζουμε το σύνολο των καλλιτεχνών της ρωσικής πρωτοπορίας από το 1917 και μετά με την στρατευμένη τέχνη. Η ένταξη και η αποδοχή τους στον επαναστατικό μετασχηματισμό της κοινωνίας ήταν αδιαπραγμάτευτη. Και φυσικά, στη συνέχεια, η απομάκρυνση, η περιθωριοποίηση και η απόρριψή τους, αφού οι καλλιτεχνικές και κοινωνικές τους ουτοπίες διέφεραν από τα ζητούμενα της νέας, κυρίαρχης πολιτικής εξουσίας».

Θοδωρής Λάλος, «Τώρα», 2017

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΟΛΗΣ: Ούτε υμνούμε, ούτε καταδικάζουμε

Ο Γιάννης Μπόλης

Στον ιστορικό τέχνης και επιμελητή της έκθεσης Γιάννη Μπόλη θέσαμε ένα ερώτημα που κυκλοφορεί ευρέως στο άκουσμα και μόνο μιας έκθεσης με θέμα την Οκτωβριανή Επανάσταση: «υμνείται ή καταδικάζεται το ιστορικό γεγονός με αυτήν την έκθεση;»

«Το ζήτημα και ο πυρήνας της συγκεκριμένης έκθεσης σε καμία περίπτωση δεν αποσκοπεί να έχει είτε έναν υμνητικό είτε έναν καταδικαστικό χαρακτήρα απέναντι στην Οκτωβριανή Επανάσταση, ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του 20ού αιώνα που καθόρισε την ιστορία και την πορεία του. Βασικό σκεπτικό της έκθεσης αποτέλεσε η παρουσίαση εντός σύγχρονου προβληματισμού 31 Ελλήνων εικαστικών καλλιτεχνών πάνω στις ιδέες και τις έννοιες της Επανάστασης και της Ουτοπίας με έργα που αναφέρονται στις εικόνες, τα σύμβολα, τα μηνύματα και τα συνθήματα μιας ολόκληρης εποχής, και με αφετηρία τα έργα των Ρώσων πρωτοπόρων καλλιτεχνών της συλλογής Κωστάκη. Η έκθεση δεν υποκαθιστά την ιστορική έρευνα, τις αντικρουόμενες προσεγγίσεις, αναγνώσεις και εκτιμήσεις για την Οκτωβριανή Επανάσταση, αλλά αντίθετα, δημιουργεί μια σειρά αφηγηματικών διαδρομών που προσεγγίζουν την Επανάσταση μέσα από διαφορετικές διαστάσεις της».

INFO
«Η Μνήμη της Επανάστασης. Σύγχρονοι Έλληνες Εικαστικοί-100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση» | Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Μονή Λαζαριστών
Διάρκεια έως 22 Ιουλίου 2017 | Τρίτη-Σάββατο 10:00-18:00 | Ξεναγήσεις ανοιχτές για το κοινό, κάθε Σάββατο στις 12:00, με το εισιτήριο εισόδου | Εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις βαθμίδες (τηλ. 2310 589222)

Πρώτη δημοσίευση: εφημερίδα thessnews, φύλλο 25/3/2017



Post a new comment