Ο ΦΟΒΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ

11/07/2017

Εξωτερικές όψεις πολυκατοικιών του μεσοπολέμου.

199 ΚΤΙΡΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΚΡΙΘΗΚΑΝ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΑ ΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΥΜΑΘ
Η διαδικασία που ακολουθήθηκε, οι δυσκολίες και τα κίνητρα: τι αντιμετώπισαν οι αρχιτέκτονες του τμήματος Παραδοσιακών Οικισμών και Διατηρητέων Κτιρίων. Τα 199 κτίρια του μεσοπολέμου μας διηγούνται πολλά για την ιστορία της πόλης, τα αρχιτεκτονικά ρεύματα, τα οικονομικά μεγέθη της εποχής

Όταν στα μέσα της δεκαετίας του 2000 βρέθηκα στη Μαδρίτη, δύο πράγματα μου έκαναν εντύπωση: η χρήση των περισσοτέρων παλαιών κτιρίων για υπηρεσίες του δημοσίου, που είχε ως αποτέλεσμα τη συντήρησή τους, και οι φαρδείς δρόμοι που σου επέτρεπαν να δεις αυτά τα υπέροχα κτίρια χωρίς να πρέπει να σηκώνεις το κεφάλι ψηλά. Επιστρέφοντας στη Θεσσαλονίκη, περπάτησα την Εγνατία και σήκωσα τα μάτια ψηλά για να δω μία προς μία τις οικοδομές. Και πράγματι πολλές από αυτές έχουν κάτι ιδιαίτερο (κι ας είναι πολυκατοικίες του ), αλλά δεν μπορεί κανείς να το δει παρά μόνο αν σηκώσει τα μάτια ψηλά, λόγω του περιορισμένου ορίζοντα που δημιουργεί ο συνδυασμός ψηλών κτιρίων – στενών (σχετικά) δρόμων.

Περίπου δέκα χρόνια μετά, οι αρχιτέκτονες Μέλισσα Σελεβίστα και Δρ. Μαρία Βυζαντιάδου, Σ. Κάρλα, Δ. Τσιγκάνου (του Τμήματος Παραδοσιακών Οικισμών και Διατηρητέων Κτιρίων, της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Πολιτισμού του Υπουργείου Εσωτερικών) πρόκειται να παρουσιάσουν στο διεθνές συνέδριο «Changing Cities ΙΙΙ» (Σύρος, 26-30 Ιουνίου 2017) επιστημονική εργασία με θέμα τη διάσωση 199 κτιρίων (στοά Σαούλ, Μπιτ Παζάρ, παλιά Λαχαναγορά, Αγίου Μηνά) και τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, που ήρθαν να προστεθούν στις ήδη διατηρητέες περιοχές Λαδάδικα (87 κτίρια) και Άνω Πόλη (285 κτίρια).

Δάπεδα στα εσωτερικά των κτιρίων της Θεσσαλονίκης.

Η διαδικασία

Η πρωτοβουλία και η προεργασία του υλικού αξιολόγησης ξεκίνησε από το τμήμα Π.Ο.Δ.Κ. Παραδοσιακών Οικισμών και Διατηρητέων Κτιρίων του υπουργείου Εσωτερικών (πρώην ΥΜΑΘ). Το 2013 συγκροτήθηκε ομάδα εργασίας, αποτελούμενη από εκπροσώπους αρχιτέκτονες του ΥΜΑΘ, Δήμου Θεσσαλονίκης, ΥΠΠΟ και ΤΕΕ,  με σκοπό την εξέταση όλων των επισημασμένων αξιόλογων κτηρίων που βρίσκονται στο Δήμο Θεσσαλονίκης.

Τα κτήρια που εξετάστηκαν είναι ως επί το πλείστον κτίρια που χτίστηκαν μετά την πυρκαγιά του 1917, δηλαδή στην εποχή του μεσοπολέμου (π.χ. περίοδοι 1920- 1930 και 1930- 1940). Σε αυτά διακρίνονται στοιχεία του εκλεκτικισμού, καθώς και νεώτερες μορφές της σύγχρονης ευρωπαϊκής πρωτοπορίας με την υιοθέτηση διακοσμητικών στοιχείων Art Deco και κυβιστικών τάσεων του μοντέρνου κινήματος. Επίσης, εξετάστηκαν ορισμένα νεώτερα κτήρια, τα οποία κτίστηκαν πιθανώς μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1950.

Η εξέταση κτηρίων περιλάμβανε αυτοψία, καταγραφή στοιχείων κτιρίου, έρευνα για τυχόν μελέτες ή αποφάσεις χαρακτηρισμών, σύντομες περιγραφές και αξιολογήσεις. Στη συνέχεια ακολουθούνταν η διαδικασία του ισχύοντος νομικού πλαισίου (άρθρο 6, ΝΟΚ) δηλαδή αιτιολογική έκθεση, ενστάσεις, υποβολή στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.

Το Νοέμβριο του 2016, εκδόθηκε υπουργική απόφαση που αφορά στο χαρακτηρισμό 199 κτιρίων.

Κλιμακοστάσια και δάπεδα.

Οι δυσκολίες και τα κίνητρα

Το εγχείρημα δεν ήταν χωρίς δυσκολίες, η μεγαλύτερη από τις οποίες ήταν ο φόβος των πολιτών ότι ο χαρακτηρισμός συνεπάγεται οικονομική επιβάρυνση. Επίσης, ο μεγάλος αριθμός κτιρίων, η άρνηση και άγνοια του κόσμου για τη νομοθεσία- δεν γνώριζαν τα οφέλη (μεγάλη δόμηση και κάλυψη), ο μεγάλος αριθμός ιδιοκτητών με αποτέλεσμα να υπάρχει δυσκολία στην επικοινωνία, τα πενιχρά οικονομικά κίνητρα από το κράτος προς τους ιδιοκτήτες των διατηρητέων κτηρίων.

Ωστόσο, υπήρχαν κίνητρα για όσους θέλησαν να συμβάλλουν στη διάσωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς όπως ο επενδυτικός νόμος (για τη μετατροπή σε ξενοδοχειακές μονάδες), η φοροαπαλλαγή όταν κάνουν μεταβιβάσεις, οι συμπληρωματικοί όροι δόμησης που δίνονται κάτι κατά παρέκκλιση από κάθε γενική ή ειδική διάταξη (π.χ. προσθήκη ανελκυστήρα), η μεταφορά συντελεστή δόμησης ή η ισχύς του διατηρητέου έναντι ρυμοτομικού βάρους.

Αποθησαυρίζοντας το εσωτερικό

Οι αυτοψίες ανέδειξαν και την εσωτερική πλευρά των παλαιών κτιρίων και των μεσοπολεμικών πολυκατοικιών, εκεί όπου δεσπόζει η συνθετική ικανότητα του μηχανικού ή αρχιτέκτονα στην επίτευξη βασικών παραμέτρων για την ασφαλή και άνετη διαβίωση και χρήση τους. Διακρίνονται επιμέρους αρετές του σχεδιασμού ως προς την οργάνωση του κεντρικού κλιμακοστασίου, το φυσικό φωτισμό του, την εργονομική κατασκευή του, καθώς και τη διακόσμηση του (π.χ. γύψινες διακοσμήσεις, έγχρωμα κεραμικά πλακίδια, δίφυλλες ξύλινες εξώθυρες με περίτεχνες διακοσμήσεις, μεταλλικά κιγκλιδώματα εκλεκτικιστικής ή νεωτερίστικης διάθεσης κλπ) που καθιστούν το κάθε έργο μοναδικό στο σχεδιασμό του.

Το κέρδος

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι μόνο το δομημένο περιβάλλον, είναι όλα τα στοιχεία είτε αυτά είναι απτά είτε άυλα: η ατμόσφαιρα, ο φωτισμός, η θετική αύρα που αισθάνεται κανείς όταν μπαίνει σε ένα κτήριο του ‘30, η εργονομία, τα υλικά τους. Τα 199 κτίρια του μεσοπολέμου μας διηγούνται πολλά για την ιστορία της πόλης, τα αρχιτεκτονικά ρεύματα, τα οικονομικά μεγέθη της εποχής, έχουν αισθητική ποιότητα, ζωή, παρελθόν και ιστορία.

Μέσα από τη διατήρησή τους, τα κτίρια προστατεύονται από κάθε καταστροφή ή αλλοίωση που δε συνάδει με την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία τους, ενώ δίνεται η δυνατότητα να ανακαινίζονται, να επαναχρησιμοποιούνται και να εντάσσονται στις σύγχρονες ανάγκες, να είναι βιώσιμα, έτσι ώστε να συνεχίσουν να υπάρχουν.

Σύμφωνα με τα στελέχη του τμήματος Παραδοσιακών Οικισμών και Διατηρητέων Κτιρίων του ΥΜΑΘ, «σκοπός ήταν να προστατευτεί η νεώτερη ιστορική φυσιογνωμία της πόλης (των αρχών του 20ου αιώνα) και να δημιουργηθεί πολιτιστική συνείδηση».

Γ.Κ.

Πρώτη δημοσίευση: εφημερίδα thessnews, φύλλο 1.7.2017



Post a new comment