Βιταμίνες: Ποιος είναι ο ρόλος τους στην υγεία και στην διατροφή; (μέρος 2ο)

0
1735

Γράφει η Μαρία Παναγιωτοπούλου / Διαιτολόγος – Διατροφολόγος* / [email protected]

Στο δεύτερο μέρος του άρθρου που αφιερώνεται στις βιταμίνες θα γίνει ανάλυση των υδατοδιαλυτών βιταμινών. Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκουν η βιταμίνη C και οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β. Έχουν την ιδιότητα να διαλύονται στο νερό. Δεν αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα στο ανθρώπινο οργανισμό, γι ‘αυτό και δεν είναι τοξικές. Αυτό βέβαια καθιστά απαραίτητη την καθημερινή πρόσληψή τους. Πιο συγκεκριμένα :

Βιταμίνη Β1

Η βιταμίνη Β1, γνωστή και ως θειαμίνη, παίζει σημαντικό ρόλο βοηθώντας το σώμα να μετατρέψει τους υδατάνθρακες και τα λιπαρά σε ενέργεια. Είναι σημαντική για την φυσιολογική ανάπτυξη και βοηθά στη σωστή λειτουργία της καρδιάς, του νευρικού και πεπτικού συστήματος. Έλλειψη της παρουσιάζεται σε άτομα που κάνουν κατάχρηση αλκοόλ. Τα πρώτα συμπτώματα έλλειψής της είναι η απώλεια όρεξης, η ευερεθιστότητα, το αίσθημα κόπωσης και η απώλεια βάρους. Όσο η έλλειψη γίνεται πιο έντονη μπορεί να παρατηρηθεί αδυναμία, καταστροφή των νεύρων και έντονοι καρδιακή παλμοί. Ένας τύπος έλλειψης της βιταμίνης Β1, που είναι γνωστή με το όνομα μπέρι – μπέρι, προσβάλλει τα παιδιά που θηλάζουν από μητέρες που παρουσιάζουν με την σειρά τους έλλειψη της συγκεκριμένης βιταμίνης. Προκαλεί προβλήματα στο νευρικό σύστημα και στην καρδιά και οδηγεί σε αρρυθμία και καρδιακή ανεπάρκεια. Η νόσος είναι διαδεδομένη σε πληθυσμούς όπου το διαιτολόγιο τους βασίζεται στο αποφλοιωμένο ρύζι. Τρόφιμα πλούσια σε Β1 είναι ο αρακάς, το σπανάκι, το συκώτι, το μοσχαρίσιο και το χοιρινό κρέας, το ψωμί ολικής αλέσεως, οι ξηροί καρποί, οι νιφάδες πίτουρου και τα όσπρια.

Βιταμίνη Β2

Γνωστή και ως ριβοφλαβίνη είναι αναγκαία για την έκλυση ενέργειας από τους υδατάνθρακες. Χρειάζεται για την φυσιολογική ανάπτυξη του οργανισμού, βοηθάει στον μεταβολισμό των λιπαρών, των υδατανθράκων και των αμινοξέων και συμβάλλει στην προστασία του νευρικού συστήματος. Η έλλειψη της συνήθως οφείλεται στην ανεπαρκή πρόσληψη της από την διατροφή ή σε ανεπαρκή απορρόφησή της από το έντερο. Σκασμένα και ερεθισμένα χείλη, στοματικά έλκη, φλεγμονή των εσωτερικών τοιχωμάτων του στόματος και της γλώσσας, σκασίματα στις γωνίες του στόματος, αναιμία και καταβολή είναι κάποια από τα συμπτώματα ανεπάρκειας της βιταμίνης Β2. Καλές διατροφικές πηγές της Β2 είναι τα σπαράγγια, οι μπάμιες, τα άπαχα κρέατα, τα εντόσθια, το γάλα, το γιαούρτι, τα δημητριακά, το αυγό, το ψάρι και το τυρί.

Βιταμίνη Β5

Αλλιώς το παντοθενικό οξύ. Βοηθάει στην διάσπαση των τροφών συμβάλλοντας μ’ αυτό τον τρόπο στην παραγωγή ενέργειας. Απαιτείται επίσης για την παρασκευή της βιταμίνης Β12, της αιμοσφαιρίνης και στις κυτταρικές μεμβράνες. Ευερεθιστικότητα, ανησυχία, απώλεια όρεξης, κεφαλαλγία, αδυναμία, ταχυκαρδία και ασταθές βάδισμα παρουσιάζονται σε περιπτώσεις ανεπάρκειας. Η βιταμίνη Β5 βρίσκεται σε ικανοποιητικά επίπεδα στα εντόσθια, στο σιτάλευρο, στο ρύζι και στους ηλιόσπορους.

Βιταμίνη Β6

Γνωστή και με το όνομα πυριδοξίνη, η Β6 συμμετέχει στην παραγωγή και την πέψη των αμινοξέων. Η βιταμίνη αυτή βοηθάει τον οργανισμό να παράγει την ορμόνη ινσουλίνη καθώς και τα αντισώματα που καταπολεμούν τις λοιμώξεις. Συμμετέχει επίσης στην παραγωγή της χημικής ουσίας ισταμίνη, που παίζει κεντρικό ρόλο στις αλλεργικές αντιδράσεις. Ακόμα, είναι σημαντική στην παραγωγή της αιμοσφαιρίνης. Έλλειψη της βιταμίνης Β6 μπορεί να εμφανιστεί σε βρέφη που σιτίζονται με γάλα σε σκόνη που δεν περιέχει την συγκεκριμένη βιταμίνη. Ανεπάρκεια της Β6 παρουσιάζεται σε άτομα που κάνουν κατάχρηση αλκοόλ, στους καπνιστές και σε όσες γυναίκες λαμβάνουν αντισυλληπτικά από το στόμα. Υπεύθυνες παθήσεις για την μείωση της Β6 στο αίμα είναι το άσθμα, οι παθήσεις των νεφρών, η νόσος του Hodgkin(κακοήθες λέμφωμα), η αναιμία και ο διαβήτης. Η ήπια έλλειψη Β6 μπορεί να προκαλέσει σκάσιμο στα χείλη, ναυτία, διάρροια και λιπαρό δέρμα. Σοβαρή έλλειψη προκαλεί, ενδεχομένως, απώλεια όρεξης, κατάθλιψη και σύγχυση. Τροφές που περιέχουν σημαντική ποσότητα Β6 είναι τα δημητριακά , τα φυλλώδη λαχανικά, η μπανάνα, το καλαμπόκι, το ψάρι, το κρέας, το συκώτι, τα όσπρια και το κοτόπουλο.

Βιταμίνη Β12

Γνωστή και ως κοβαλαμίνη, εκλύεται από την τροφή στο στομάχι. Για να μπορέσει να απορροφηθεί από το αίμα, θα πρέπει να δεσμευτεί με μια πρωτεΐνη που λέγεται ενδογενής παράγοντας, η οποία παράγεται από τα κύτταρα που βρίσκονται στο εσωτερικό τοίχωμα του στομάχου. Η βιταμίνη Β12 είναι απαραίτητη για την φυσιολογική ανάπτυξη των βρεφών, των μικρών παιδιών και των εφήβων. Η παρουσία της είναι αναγκαία για την παραγωγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Απαιτείται επίσης για την λειτουργία του νευρικού συστήματος, την οικοδόμηση του DNA καθώς και την επεξεργασία των λιπαρών και των υδατανθράκων. Την συναντάμε μόνο σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης συμπεριλαμβανομένων και των θαλασσινών. Οι χορτοφάγοι και δη αυτοί που δεν καταναλώνουν ούτε γαλακτοκομικά προϊόντα, διατρέχουν τον κίνδυνο έλλειψής της. Έλλειψη Β12 παρατηρείται σε όσους δεν μπορούν να παράγουν τον ενδογενή παράγοντα και σε αυτούς που έχουν υποβληθεί σε αφαίρεση ειλεού. Οι ηλικιωμένοι απορροφούν μικρότερες ποσότητες βιταμίνης Β12. Η αναιμία, οι παθήσεις των νεύρων, η δημιουργία φλεγμονής στο στόμα και στην γλώσσα αποτελούν σημάδια έλλειψης της βιταμίνης.

Βιοτίνη

Είναι υπεύθυνη για τον μεταβολισμό των υδατανθράκων, των λιπών και των πρωτεϊνών. Οι εγκυμονούσες, όσοι κάνουν κατάχρηση αλκοόλ καθώς και όσοι δεν παράγουν επαρκή επίπεδα στομαχικών οξέων, μπορεί να παρουσιάσουν χαμηλά επίπεδα βιοτίνης. Συμπτώματα έλλειψης είναι η αυξημένη ευαισθησία του δέρματος, η τριχόπτωση, η απώλεια όρεξης, η ναυτία, οι εμετοί, η κατάθλιψη και η μείωση του αριθμού των αιμοσφαιρίων. Καλές πηγές βιοτίνης είναι το τυρί, το κρέας, το σιτάλευρο, τα φασόλια, το κουνουπίδι και τα μανιτάρια.

Νιασίνη

Η νιασίνη συμμετέχει σε 200 διαφορετικές αντιδράσεις που σχετίζονται με την παραγωγή ενέργειας. Είναι επίσης αναγκαία για την παραγωγή και διάσπαση της γλυκόζης, των λιπαρών και των αμινοξέων, για την ανάπτυξη, συντήρηση και λειτουργία του δέρματος, του εντέρου και του στομάχου, καθώς και του νευρικού συστήματος. Συμμετέχει επίσης στην παραγωγή DNA. Η βιταμίνη αυτή μπορεί να παρασκευαστεί στο σώμα, υπό τον όρο, όμως, ότι θα υπάρχουν επαρκείς ποσότητες βιταμίνης. Η έλλειψη της νιασίνης μπορεί να προκληθεί και από την έλλειψη της βιταμίνης Β6. Άτομα που κάνουν κατάχρηση οινοπνεύματος παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν έλλειψη νιασίνης. Η πελάγρα είναι το αποτέλεσμα της ανεπάρκειας της νιασίνης στον οργανισμό. Εκδηλώνεται με κόπωση, απώλεια όρεξης, αδυναμία, ελαφριά διάρροια, άγχος και ευερεθιστότητα. Το εσωτερικό τοίχωμα του σώματος μπορεί να παρουσιάσει φλεγμονή. Αν επιδεινωθεί τότε μπορεί να εμφανιστεί διάρροια, δερματικό εξάνθημα, παροξυσμός ακόμα και θάνατος. Η νιασίνη απαντάται σε τρόφιμα όπως δημητριακά, άπαχα ψάρια, κοτόπουλο, ψάρια, ξηροί καρποί, όσπρια και συκώτι.

Φολικό οξύ

Το φολικό οξύ είναι μία βιταμίνη του συμπλέγματος Β που δεν μπορεί να παραχθεί από το σώμα. Απαιτείται για την σύνθεση του DNA και του RNA για την φυσιολογική μας ανάπτυξη, καθώς και για την παραγωγή καινούργιων κυττάρων. Από κοινού με την βιταμίνη Β12 σχηματίζουν την αιμοσφαιρίνη. Η πρόσληψη φολικού οξέος πριν και κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης μειώνει τις πιθανότητες του εμβρύου να εκδηλώσει δισχιδή ράχη. Η δισχιδής ράχη είναι μια διαταραχή κατά την οποία δεν ολοκληρώνεται η σύγκλειση των οστών της σπονδυλικής στήλης με αποτέλεσμα τμήματα του νωτιαίου μυελού να είναι εκτεθειμένα. Μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις, η εν λόγω ανωμαλία οδηγεί σε παραπληγία αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Η έλλειψη φολικού οξέος στις μέρες μας είναι συνήθης αφού πολλοί καταναλώνουν λιγότερο από τις 5 μερίδες φρούτων και λαχανικών την ημέρα. Άτομα με νόσο του Crohn παρουσιάζουν έλλειψη φολικού οξέος. Οι ηλικιωμένοι είναι πιθανόν να παρουσιάσουν έλλειψή του. Κάποια φάρμακα και το αλκοόλ μπορούν να επηρεάσουν την πρόσληψη του φολλικού οξέος. Η μεγαλοβλαστική αναιμία προκαλείται από την έλλειψη του φολικού οξέος. Τα κυριότερα συμπτώματα της εν’ λόγω αναιμίας είναι η κόπωση, το λαχάνιασμα, η ωχρότητα του προσώπου, η διάρροια, η απώλεια βάρους και ο στομαχικός καύσος. Καλέ πηγές φολικού οξέος είναι το συκώτι, τα όσπρια και τα πράσσινα φυλλώδη λαχανικά.

Βιταμίνη C

Η βιταμίνη C δεν παράγεται στο σώμα. Αν καταναλωθεί σε μεγάλες ποσότητες το πλεόνασμα της αποβάλλεται στα ούρα. Η βιταμίνη C είναι σημαντική για το σχηματισμό του κολλαγόνου, μιας σημαντικής δομικής πρωτεΐνης που ενδυναμώνει τα οστά, τα αιμοφόρα αγγεία, σταθεροποιεί τα δόντια στα ούλα, είναι αναγκαία για την ανάπτυξη του σώματος, την αποκατάσταση των ιστών και την επούλωση των πληγών. Επενεργεί και ως αντιοξειδωτικό, προστατεύει από τις λοιμώξεις και συμμετέχει στην παραγωγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων και της αιμοσφαιρίνης. Όσοι δεν καταναλώνουν πολλά εσπεριδοειδή μπορεί να παρουσιάσουν ανεπάρκεια της βιταμίνης C. Οι πότες και οι καπνιστές κινδυνεύουν επίσης από έλλειψη της βιταμίνης C αφού το οινόπνευμα εμποδίζει την απορρόφησή της ενώ το κάπνισμα την εξαντλεί. Τα άτομα που έχουν τραύματα και εγκαύματα, πνευμονία, φυματίωση, καθώς και όσοι αναρρώνουν από κάποια χειρουργική επέμβαση, χρειάζονται περισσότερη βιταμίνη C. Η έλλειψή της προκαλεί σκορβούτο μια πάθηση που οδηγεί σε αποδυνάμωση των μυών, αρθραλγία, προβλήματα με την επούλωση των τραυμάτων, απώλεια δοντιών, αιμορραγία των ούλων, εύκολο μωλωπισμό και μερικές φορές κατάθλιψη. Διατροφικές πηγές βιταμίνης C είναι τα πορτοκάλια, τα γκρειπ φρουτ, τα λεμόνια, οι πιπεριές, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, το μπρόκολο, το λάχανο και η ντομάτα.

Εκεί που θα ήθελα να καταλήξω κλείνοντας είναι ότι η διατροφή μας πρέπει να περιέχει τα πάντα. Τίποτα δεν είναι επιβαρυντικό αρκεί να καταναλώνεται με μέτρο. Ο ανθρώπινος οργανισμός έχει ανάγκη όλα τα θρεπτικά συστατικά ώστε να εξασφαλίζει την εύρυθμη λειτουργία του.

Ινστιτούτο αισθητικής Marieanne (Γρ. Λαμπράκη 211)

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.