Βιταμίνες : Ποιος είναι ο ρόλος τους στην υγεία και στην διατροφή;(μέρος 1ο)

1
1949

Γράφει η Μαρία Παναγιωτοπούλου / Διαιτολόγος – Διατροφολόγος* / [email protected]

Οι βιταμίνες είναι οργανικές ουσίες οι οποίες βρίσκονται σε μικρές ποσότητες στα τρόφιμα. Είναι απαραίτητες στον άνθρωπο για τη φυσιολογική σωματική και ψυχική ανάπτυξη και για την αναπαραγωγή, δεδομένου ότι το σώμα είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει καθόλου, είτε τις συνθέτει σε ανεπαρκείς ποσότητες και κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Σε περίπτωση έλλειψής τους προκαλείται χαρακτηριστικό σύμπτωμα το οποίο υποχωρεί μετά από τη χορήγησή τους. Ονομάστηκαν βιταμίνες από τη λατινική λέξη «Vita» που σημαίνει ζωή και την λέξη «αμίνη» μιας και η πρώτη από αυτές που ανακαλύφθηκε περιείχε άζωτο(αμμωνία). Γενικά, οι βιταμίνες δρουν ως καταλύτες και συνδυάζονται με πρωτεΐνες δημιουργώντας μεταβολικά ενεργά ένζυμα, ώστε να λαμβάνουν χώρα εκατοντάδες σημαντικών αντιδράσεων στο σώμα. Οι κυριότερες πηγές βιταμινών είναι τα φρούτα και τα λαχανικά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι σημαντικές ποσότητες τους δεν περιλαμβάνονται και στα ζωικά τρόφιμα.

Οι βιταμίνες δεν είναι πηγή θερμίδων και δεν συνεισφέρουν ουσιαστικά στη μάζα του σώματος. Όμως, ρυθμίζουν χημικές αντιδράσεις κατά τις οποίες τα βασικά διατροφικά στοιχεία (λίπη, υδατάνθρακες, πρωτεΐνες) μετατρέπονται σε ενέργεια και ιστούς. Ανάλογα με την ικανότητα διάλυσης τους στο νερό ή στα έλαια, οι βιταμίνες διακρίνονται σε: λιποδιαλυτές (A, D, E και Κ) και υδατοδιαλυτές (σύμπλεγμα βιταμινών Β και C).

Οι λιποδιαλυτές βιταμίνες συνήθως βρίσκονται στους φυτικούς ιστούς με τη μορφή προβιταμίνης, δηλαδή της πρόδρομης ουσίας τους, η οποία μετατρέπεται στην ενεργό μορφή τους εντός του οργανισμού. Είναι απαραίτητες για τη ρύθμιση του μεταβολισμού των δομικών μονάδων του σώματος και τη σταθερότητα δομής των κυτταρικών μεμβρανών. Στις υδατοδιαλυτές βιταμίνες, δεν συναντάμε ποτέ προβιταμίνη. Οι υδατοδιαλυτές συναντώνται σε πολλούς ζωικούς ιστούς (ενώ οι λιποδιαλυτές μπορεί να λείπουν εντελώς σε μερικούς από αυτούς), δρουν κυρίως ως συνένζυμα και χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ενέργειας από το ένα ενεργειακό σύστημα στο άλλο. Σε περίπτωση ανεπάρκειας, δεν παρουσιάζουν χαρακτηριστικά συμπτώματα ενώ υπερβολικές δόσεις παρουσιάζουν μικρή τοξικότητα αφού και η περίσσεια τους αποβάλλεται εύκολα με τα ούρα (ενώ οι λιποδιαλυτές παραμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στο σώμα).

Παρακάτω θα αναλυθούν εκτενώς οι λειτουργίες, η χρησιμότητα, οι πηγές των βιταμινών καθώς και τι συμβαίνει σε περίπτωση ανεπαρκούς πρόσληψης. Το συγκεκριμένο άρθρο θα ολοκληρωθεί σε δύο μέρη ώστε να παρατεθούν όλα τα είδη των βιταμινών.

Βιταμίνη Α

Η βιταμίνη αυτή παίζει καθοριστικό ρόλο στην όραση, ιδιαίτερα τη νυχτερινή, την φυσιολογική ανάπτυξη των οστών, στην αναπαραγωγή και την υγεία του δέρματος και των βλεννογόνων. Η βιταμίνη Α επενεργεί επίσης στο σώμα ως αντιοξειδωτική, σαν μια προστατευτική ουσία δηλαδή που μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για ορισμένους τύπους καρκίνου. Οι ενεργές μορφές που είναι άμεσα διαθέσιμες για το σώμα και συναντώνται στα ζωικά προϊόντα είναι η ρετινάλη και η ρετινόλη. Υπάρχουν και κάποιες άλλες μορφές της βιταμίνης Α οι οποίες, πρέπει στο σώμα να μετατραπούν στην ενεργή μορφή τους. Αυτές βρίσκονται στα φρούτα και στα λαχανικά που έχουν κίτρινη, πορτοκαλί ή βαθειά πράσινη χρωστική ή καροτινοειδή. Η πιο γνωστή είναι η βήτα – καροτίνη. Η βιταμίνη Α είναι λιποδιαλυτή και μπορεί να αποθηκευτεί στο σώμα. Το μεγαλύτερο μέρος από την βιταμίνη Α που καταναλώνουμε αποθηκεύεται στο συκώτι.

Έλλειψή της παρατηρείται σε βρέφη και εγκύους των αναπτυσσόμενων χωρών, σε άτομα που κάνουν χρήση οινοπνεύματος ή σε άτομα που αντιμετωπίζουν μακροχρόνια προβλήματα απορρόφησης των λιπαρών. Ένα κοινό σύμπτωμα της έλλειψης βιταμίνης Α είναι μια διαταραχή στο μάτι, η ξηροφθαλμία. Άλλα σημεία και συμπτώματα περιλαμβάνουν προβλήματα στην επούλωση των τραυμάτων, προβλήματα ανάπτυξης στα παιδιά και την εμφάνιση εξανθημάτων. Επηρεάζεται, ακόμα, και η υγεία της επιδερμίδας. Πλούσιες πηγές βιταμίνης Α είναι η γλυκοπατάτα, τα καρότα, το λάχανο, το μπρόκολο, η κολοκύθα, το σπανάκι, οι πιπεριές, τα βερίκοκα, το πεπόνι, το μάνγκο, το συκώτι, τα ιχθυέλαια, τα ψάρια, τα θαλασσινά, το γάλα και τα αυγά. Τα καρότα είναι πλούσια σε β – καροτίνη. Ένα καρότο σας δίνει σχεδόν όλη την βιταμίνη Α που χρειάζεστε.

Βιταμίνη D

Η λιποδιαλυτή αυτή βιταμίνη παίζει σημαντικό ρόλο στην απορρόφηση και χρήση του ασβεστίου και του φωσφόρου, και κατά συνέπεια στο σχηματισμό και στην υγεία των δοντιών, των οστών και του χόνδρου(ιστός που καλύπτει τις απολήξεις των οστών στις αρθρώσεις). Η βιταμίνη D έχει δύο μορφές : τη βιταμίνη D2 που συναντάται σε ένα μικρό αριθμό τροφών και την βιταμίνη D3 που σχηματίζεται στο δέρμα, όταν εκτίθεται στο φως του ήλιου. Όταν τα επίπεδα του ασβεστίου στο αίμα είναι χαμηλά εκλύεται μια συγκεκριμένη ορμόνη η οποία, διεγείρει τους νεφρούς για να μετατρέψουν την βιταμίνη D στην ενεργό μορφή. Μ’ αυτό τον τρόπο διεγείρεται το έντερο για να αυξηθεί η απορρόφηση ασβεστίου και φωσφόρου.

Σε χώρες όπου το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα εμπλουτίζονται με βιταμίνη D, δεν συναντάται συχνά έλλειψη της βιταμίνης. Οι πληθυσμιακές ομάδες που πιο εύκολα παρουσιάζουν έλλειψη της εν’ λόγω βιταμίνης είναι οι ηλικιωμένοι και δη όσοι είναι καθηλωμένοι στο κρεβάτι ή έχουν αδυναμία κίνησης. Έλλειψη μπορεί να εμφανιστεί και σ’ αυτούς που ζουν σε κρύα κλίματα ή σε όσους ζουν σε αστικές περιοχές με υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση. Άτομα που λαμβάνουν χρόνια φαρμακευτική αγωγή με αντισπασμωδικά φάρμακα ή όσοι πάσχουν από χρόνια νεφροπάθεια διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο έλλειψης της βιταμίνης D. Η έλλειψή της εκδηλώνεται με μαλάκυνση των οστών(οστεομαλακία) στους ενήλικες και ραχίτιδα στα παιδιά και προκαλεί πόνο στα πόδια, στο ισχίο και στους μυς. Καλές πηγές βιταμίνης D είναι ο κρόκος του αυγού, το μουρουνέλαιο και γενικότερα τα λίπη και τα έλαια, το σκουμπρί, ο σολομός, οι σαρδέλες, ο τόνος και το γάλα.

Βιταμίνη Ε

Θεωρείται ένα από τα αποτελεσματικά φυσικά αντιοξειδωτικά. Εντάσσεται και αυτή στην ομάδα των λιποδιαλυτών βιταμινών όπως και οι δύο προηγούμενες. Η βιταμίνη Ε δρα προστατευτικά στις χημικές αλλαγές που συμβαίνουν στην βιταμίνη Α, βοηθάει στην παραγωγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων και εμποδίζει την πήξη του αίματος. Αποθηκεύεται βασικά στο συκώτι, στο λίπος και στον μυϊκό ιστό. Συμπτώματα έλλειψης της βιταμίνης Ε, συμπεριλαμβάνουν προβλήματα με το νευρικό σύστημα και αναιμία. Πηγές βιταμίνης Ε είναι τα λίπη και τα έλαια, το φύτρο του σταριού, οι γαρίδες, τα αμύγδαλα, τα φουντούκια, τα φιστίκια Αιγίνης, η σόγια, οι ηλιόσποροι και τα όσπρια.

Βιταμίνη Κ

Ανήκει και αυτή στην κατηγορία των λιποδιαλυτών βιταμινών και αποτελεί ένα σημαντικό συστατικό της φυσιολογικής διαδικασίας πήξης του αίματος. Το μεγαλύτερο μέρος της βιταμίνης Κ που μας είναι απαραίτητη, παράγεται από την εντερική χλωρίδα, αλλά ο οργανισμός μπορεί να την πάρει και από τις τροφές. Αποθηκεύεται κυρίως στο συκώτι. Όσοι λαμβάνουν αγωγή για την πήξη του αίματος πρέπει να προσέχουν ιδιαίτερα την πρόσληψη της βιταμίνης Κ. Έλλειψή της παρατηρείται σε όσους έχουν κάποια πάθηση που επηρεάζει την απορρόφηση των λιπαρών από το έντερο, όπως η κυστική ίνωση και σε όσους κάνουν μακροχρόνια χρήση αντιβιοτικών. Επειδή η έλλειψη της βιταμίνης Κ μειώνει την ικανότητα του αίματος να πήζει, μεταξύ των συμπτωμάτων μπορεί να συμπεριλαμβάνεται και αιμορραγία από το στόμα, τα γεννητικά όργανα, το στομάχι, το έντερο και το δέρμα. Το σπαράγγι, το μπρόκολο, τα λαχανάκια Βρυξελλών, το λάχανο, το καρότο, το κουνουπίδι, το σέλινο, ο αρακάς, το σπανάκι, το βερίκοκο, το συκώτι και τα αυγά περιέχουν σημαντικές ποσότητες της βιταμίνης Κ.

*Ινστιτούτο αισθητικής Marieanne (Γρ. Λαμπράκη 211)

1 ΣΧΟΛΙΟ

  1. Οι γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητας συχνά έχουν επίπτωση στην υγεία μας. Οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα, δεν κοιμούνται αρκετά, δεν τρέφονται σωστά και δεν ασκούνται καθόλου. Αυτός είναι ο λόγος που οι βιταμίνες και τασυμπληρώματα διατροφής έχουν γίνει προϊόντα καθημερινής χρήσης. Ακόμα κι αν είναι δύσκολο να μειώσει κανείς τους ρυθμούς της ζωής του, οφείλει τουλάχιστον στον εαυτό του, μια πληρέστερη διατροφή, πλούσια σε βιταμίνες, απαραίτητες για να τον κρατήσουν σε φόρμα και να συντηρήσουν τόσο την εσωτερική φυσική του κατάσταση, όσο και την εξωτερική εμφάνιση.

    http://www.en-gr.com/index.php/el/prosopokaisoma/275-vitamines

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.