Ελ. Αρτζανίδου: «Τα όνειρα, τα θέλω δεν χαρίζονται, αλλά κατακτώνται με αγώνα και πείσμα»

0
885

Συνέντευξη στον Γιάννη Θ. Κεσσόπουλο

Η Έλενα γεννήθηκε στη Γερμανία και στη Γερμανία τη γνώρισα. Το 2002 στη Φρανκφούρτη, με την Ελλάδα τιμώμενη χώρα. Η Έλενα βρέθηκε εκεί με δικά της έξοδα, από αγάπη για το βιβλίο και για τη συγγραφή. Γίναμε φίλοι. Σταθερή φιλία, δέσιμο ποντιακό (η κοινή μας ρίζα), αληθινό. Καθαρός άνθρωπος. Είχε ήδη εκδώσει αρκετά βιβλία παιδικής λογοτεχνίας, αλλά δεν είχε κάνει ακόμη την κάθοδο στην Αθήνα. Λίγα χρόνια αργότερα, εντάχθηκε στο δυναμικό του Πατάκη και αργότερα στην εκδοτική οικογένεια του Ψυχογιού. Χαίρομαι γιατί η Έλενα αποτελεί τη δικαίωση της σκληρής δουλειάς και της αγάπης γι’ αυτό που κάνει. Μεγάλη αγάπη για τα παιδιά, νηπιαγωγός η ίδια. Χαμηλών τόνων, αλλά ιδιαίτερα αγαπητός άνθρωπος, τα τελευταία χρόνια γυρίζει όλη την Ελλάδα, απ’ άκρη σ’ άκρη, προσκεκλημένη από μαθητές και δασκάλους, παρουσιάζοντας σε σχολεία τα βιβλία της. Αυτές τις μέρες είναι στην Άνδρο, ενώ την προσεχή Τρίτη 5/6, στον Ιανό της Αριστοτέλους, παρουσιάζει το δεύτερο μυθιστόρημα για ενηλίκους που έχει τίτλο «Γκασταρμπάιτερ, η οδυνηρή φυγή» (εκδ. ManusScripta), μια αληθινή βιωματική ιστορία καθώς η ίδια και η οικογένειά της «διετέλεσαν» γκασταρμπάιτερ στη δεκαετία του ’60 και του ’70. Για το βιβλίο θα μιλήσουν η συγγραφέας Σοφία Βόϊκου και ο καθηγητής ΑΠΘ Ανδρέας Καρακίτσιος. Με την αφορμή αυτή, τα είπαμε μετά από πολύ καιρό, γύρω από το νέο της βιβλίο…

Ποιο είναι το μήνυμα του «Γκασταρμπάιτερ»; / Η χώρα μας μετά τον εμφύλιο πόλεμο ήταν μια κατεστραμμένη και φτωχή χώρα. Aυτό είχε σαν αποτέλεσμα οι Έλληνες να αναζητήσουν εργασία σε άλλες χώρες όπως τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Αμερική, την Αυστραλία και τη Σουηδία. Η Γερμανία, των Γκασταρμπάιτερ, μάλιστα υπέγραψε διακρατική συμφωνία για την υποδοχή μεταναστών και την αξιοποίηση τους στα εργοστάσια της με εργασιακές συνθήκες δύσκολες, ωστόσο επειδή δεν ήθελε να παραδεχθεί ότι δέχεται μετανάστες χρησιμοποίησε τον όρο Γκασταρμπάιτερ, δηλαδή φιλοξενούμενος εργάτης. Ο φιλοξενούμενος εργάτης προερχόταν από τα φτωχά στρώματα δίχως να έχει περάσει ούτε από τη στοιχειώδη εκπαίδευση. Όταν λοιπόν υπάρχει ανέχεια οικονομική και ανεργία χτυπάει κόκκινο η κάθε χώρα, έτσι και η Ελλάδα, γεννά τον οικονομικό μετανάστη που αναζητεί απεγνωσμένα εργασία και καλύτερο μέλλον. Έτσι έφευγε το νεανικό εργατικό δυναμικό τότε, ενώ σήμερα παρατηρείται την τελευταία διετία η φυγή του νεανικού πανεπιστημιακής εκπαίδευσης ανθρώπινου δυναμικού της χώρας μας.

Πως προέκυψε το συγκεκριμένο μυθιστόρημα; Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης; / Γεννήθηκα στη Γερμανία, από γονείς Γκασταρμπάιτερ. Τη χρονιά 1964 ήμουν το πρώτο Ελληνόπουλο στο χάιμ της μικρής κωμόπολης Waltsassen. Ήμουν παιδί – βαλίτσα μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας σε γιαγιά, θείες… και πίσω στους γονείς στη Γερμανία με ανύπαρκτα σχολεία, δεν ήταν οργανωμένα όπως σήμερα, άρα οι μνήμες μου έντονες. Η παιδική μου ηλικία είναι μοιρασμένη σε μνήμες εκεί και εδώ. Οι αναμνήσεις τόσο οι παιδικές όσο και ο τρόπος που βίωναν την καθημερινότητα οι ενήλικες, τα γλέντια τους που στήνονταν με το τίποτε, ενώ οι φωνές και τα γέλια τους σχεδόν πάντα κατέληγαν σε δάκρυα των μεγάλων είναι χαραγμένες μέσα μου. Η ενημέρωση που έφτανε μέσω του Ραδιοφώνου από την Deutche Welle είναι κάτι που με συνάρπαζε όπως γινόταν από τον πατέρα μου, να έχει το πρώτο μας ραδιόφωνο κοντά του σε χαμηλή ένταση, ο ίδιος ξαπλωμένος στον καναπέ της μεγάλης μας κουζίνας και από κοντά πάντα εγώ και να μου λέει «Σσσς! Ελένη τώρα θα ακούσουμε τα νέα της πατρίδας». Χρόνια μετά και η παράκληση κάποιων συγγενών «Ποιος θα μιλήσει για μας! Για τη ζωή μας! Γράψε κάτι εσύ το έζησες», ήταν νομίζω η οριστική αφορμή και με οδήγησε στην συγκέντρωση υλικού με μαρτυρίες των γονιών μου, αλλά και στην αναζήτηση πολλών καταγραφών από πολίτες της διασποράς μέσω του διαδικτύου.

Πόσο εύκολο είναι το πέρασμα από την παιδική λογοτεχνία στο μυθιστόρημα; / Άλλο είδος το ένα άλλο το άλλο. Στην παιδική λογοτεχνία δεν ξεχνάς ποτέ πως απευθύνεσαι στα παιδιά άρα χρησιμοποιείς άλλο λόγο όχι απλοϊκό αντίθετα απλό, κατανοητό και πλούσιο. Δεν ξεχνάς πως με την ιστορία σου συνομιλείς με τον μικρό αναγνώστη και πως πρέπει στο τέλος κάθε ιστορίας να κλείσεις με ένα αισιόδοξο τέλος. Αντίθετα η λογοτεχνία των ενηλίκων έχει άλλες τελείως διαφορετικές δυσκολίες όπως: τη δυσκολία της διαχείρισης των ηρώων σου, της εξέλιξης της ιστορίας σου, της χρήσης και εδώ της γλώσσας αλλά δίχως περιορισμούς, όμως και εδώ σέβεσαι κοιτώντας μέσα από το έργο σου κατάματα τον αναγνώστη. Υπάρχει όμως μεγαλύτερη ελευθερία στο πως, στο τι και γιατί το λες! Πως θα τελειώσεις την ιστορία σου.

Γκασταρμπάιτερ τότε και σήμερα. Ποια είναι τα κοινά σημεία των Ελλήνων που μεταναστεύουν; / Η ανεργία τότε και τώρα κοινό στοιχείο. Η αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος. Ωστόσο άλλες πολιτικές συνθήκες επικρατούσαν τότε διαφορετικές από σήμερα.Τότε η χώρα μόλις είχε βγει από έναν πόλεμο και έναν Εμφύλιο κατεστραμμένη, αντίθετα σήμερα η κακή διαχείριση αλλά και πολλές απαραίτητες μεταρρυθμίσεις που δεν επιτελέστηκαν για να έχουμε μια δομή κράτους που θα μας επέτρεπε να μην φτάσουμε ως εδώ. Το δυναμικό τότε ήταν ανειδίκευτοι εργάτες δίχως να έχουν φοιτήσει οι περισσότεροι ούτε στο Δημοτικό Σχολείο, σήμερα το μεγαλύτερο ποσοστό που σκέφτεται ή το έχει ήδη τολμήσει είναι απόφοιτοι Πανεπιστημίων ή άλλων σχολών.

Ζήσατε ως παιδί μεταναστών στη Γερμανία. Ποια βιώματα σας έχουν «σημαδέψει» (που έχουν σχέση με τη μετανάστευση); / Θετικά αλλά και αρνητικά. Όσο ζούσαμε μαζί με τους γονείς στη Γερμανία θυμάμαι πόσο όμορφα περνούσαμε με παιχνίδι με τα παιδιά των συγγενών μας ,αλλά και με συνομήλικος Γερμανούς. Τις βόλτες στα καταπράσινα πάρκα είναι ακόμη πολύ έντονες μέσα μου. Τα γλέντια των Ελλήνων φίλων μας αλλά και των συγγενών με το τίποτε, με τη φωνή του Καζαντζίδη, με πολύ γέλιο που σχεδόν πάντα κατέληγε σε κλάμα. Ποτέ δεν μας έλειψε η πλούσια τροφή, η ένδυση… όταν όμως σκέφτομαι τον αποχωρισμό μας από τους γονείς για λόγους καθαρά μη ύπαρξης οργανωμένων Ελληνικών σχολείων -βλέπετε όταν ο πατέρας μου με έγραψε στο Γερμανικό σχολείο δυστυχώς το εγκατέλειψα, δηλώνοντας πως νιώθω ξένη και φοβάμαι. Τα συναισθήματα είναι περισσότερο αρνητικά όταν χρειάστηκε να αποχωριστούμε τους γονείς με τον αδερφό μου. Η απομάκρυνση και η παραμονή με γιαγιά και αργότερα με θεία παρόλο που η παραμονή κοντά τους ήταν εξαιρετική, ήταν δύσκολη και ξέρω πως στην ψυχή υπήρχε θλίψη, φόβος και πολύ εσωστρέφεια, μεγάλωσα για να την αποβάλλω. Ο αποχωρισμός προκάλεσε την στέρηση αγάπης και μεγάλης ανασφάλειας, αυτό μου προκάλεσε από πολλή μικρή να στηριχτώ μόνο στις δυνάμεις.

Στην Ελλάδα του σήμερα τι σκέφτεστε όταν ακούτε τη λέξη λαθρομετανάστες; / Βλέπω πάντα στα μάτια μου την οικογένειά μου να αγωνίζεται έντιμα και δίχως καμιά διάθεση να προκαλέσει κακό και πόνο σε κανέναν.

Πως προέκυψε η συνεργασία με την Κύπρο; / Τα εκδοτικά προβλήματα, εννοώ η έκδοση βιβλίων στην αρχή σε μικρότερο βαθμό και στη συνέχεια πολύ έντονα, είχαν παρουσιαστεί την τελευταία διετία, αυτό δεν μου επέτρεψε να το εκδώσω στην Ελλάδα μας. Σε ένα από τα τελευταία μου ταξίδια το Νοέμβριο 2011 στην Κύπρο, είχαν προηγηθεί άλλα δυο τον Απρίλιο του 2011 και τον Ιούνιο 2011, κουβέντιασα με τον Χριστοδούλου Σωτήρη, βιβλιοπώλη στην Πάφο, για το βιβλίο μου, ο ίδιος μου εκμυστηρεύτηκε τη διάθεσή του να φτιάξει έναν εκδοτικό οίκο. Έτσι λοιπόν, ο κ. Χριστοδούλου τόλμησε να ιδρύσει τον εκδοτικό οίκο Manus Scripta, και η ιστορία των «Γκασταρμπάιτερ» άδραξε την ευκαιρία όπως κάνει κάθε ένας που παλεύει για το μέλλον του, και μετανάστευσε για δεύτερη φορά σε άλλη χώρα, στην Κύπρο για να εκδοθεί και να μας παρουσιαστεί ως «Γκασταρμπάιτερ, η οδυνηρή φυγή». Ξέρετε, τα όνειρα, τα θέλω δεν χαρίζονται, αλλά κατακτώνται με αγώνα και πείσμα.

 

———

Η Έλενα Αρτζανίδου γεννήθηκε το 1964 στο Waldsassen της Δ. Γερμανίας και ήταν το πρώτο ελληνόπουλο που ήρθε στη ζωή στο χάιμ της περιοχής. Όπως χιλιάδες άλλα παιδιά Ελλήνων μεταναστών που γεννήθηκαν στο εξωτερικό μεγάλωσε μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας. Πότε με τους γονείς της και πότε με γιαγιάδες και θείες. Στα εννιά της χρόνια, η παραμονή της στην Ελλάδα οριστικοποιήθηκε αρχικά δίπλα σε συγγενείς, στο Μαυρονέρι Κιλκίς. Αργότερα όταν και οι γονείς της επέστρεψαν, έφυγε στη Θεσσαλονίκη, όπου το 1981 τελείωσε το Λύκειο της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής. Είναι πτυχιούχος της Σχολής Νηπιαγωγών Καρδίτσας καθώς και του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Α.Π.Θ. Σήμερα ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη. Αρθρογράφησε στην εφημερίδα Θεσσαλονίκη-Μακεδονία, και στο free press Karfitsa. Έχει υπογράψει 29 βιβλία στην παιδική λογοτεχνία, ανάμεσά τους τα: Φιλαρέτη και Πάτης, εκδ. Πατάκης, Με λένε Πρόμις, εκδ. Ψυχογιός, Μυστικά και ψέματα, εκδ. Βιβλιόφωνο, καθώς και ένα ενηλίκων Τέλος Φθινοπώρου, εκδ. Ιανός.

 

Προηγούμενο άρθροHappy end ή τίποτα…
Επόμενο άρθροΝτοκιμαντέρ για τα 25 χρόνια ιδιωτικής και δημοτικής ραδιοφωνίας Θεσσαλονίκης (μέρος Α’)
Τι είναι το thinkfree; Καλή ερώτηση. Μια παρέα, έτσι ξεκίνησε κι έτσι συνεχίζει, που θέλει να ποστάρει χωρίς περιορισμούς ό,τι την ευχαριστεί. Ό,τι γράφει ή ό,τι διαβάζει. Στο thinkfree δίνουμε το λόγο στους ανθρώπους του πολιτισμού μέσα από τη δραστηριότητά τους, αναδεικνύουμε νέα πρόσωπα με κοινό χαρακτηριστικό τη θετική σκέψη (think positive) και τη δημιουργικότητα σε κάθε τομέα και χώρο (πολιτιστικό, επιχειρηματικό, επιστημονικό κ.ά.), φιλοξενούμε ελεύθερα (write free) τεκμηριωμένες απόψεις για θέματα πολιτικής πολιτισμού, πολιτικής και κοινωνίας, οικολογίας και αστικού περιβάλλοντος, αρχιτεκτονικής και υγιεινής ζωής. Το thinkfree είναι κι ένα διπλό πείραμα: σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων που το στηρίζουν, αλλά και δημιουργίας ενός no budget ηλεκτρονικού περιοδικού (e-magazine). Γι' αυτό δεν είναι τυχαίο ότι μακροημερεύουμε χωρίς δυσκολία! Με σεβασμό και εκτίμηση, με αγάπη γι' αυτό που κάνουμε.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.