Οι «εξομολογήσεις» ενός συγγραφέα

0
410
ΠΗΓΗ stinarada.blogspot.com
ΠΗΓΗ stinarada.blogspot.com

«Ένας καλός συγγραφέας πρέπει να είναι πιο περήφανος για τα βιβλία που διάβασε παρά για αυτά που έγραψε»

Ανταποκρινόμενος στο αίτημα ενός φίλου, εγκαινιάζω μια σειρά μικρών εξομολογήσεων ξεκινώντας από τον ήρωα του πρώτου μου βιβλίου που παρέμεινε ακατονόμαστος για αρκετό καιρό. Στα Φρούτα Εποχής πρωταγωνιστεί ένας νεαρός άντρας που βαπτίζεται Μάρκος στο τρίτο βιβλίο. Ο Μάρκος, η Αριάδνη, ο Αλέξανδρος και ο Πλούταρχος είναι τα αρχετυπικά πρόσωπα, το πρώτο καρέ ηρώων που πρωταγωνίστησαν σε τρία βιβλία μου μέχρι σήμερα. Αν τους συγκρίνει κανείς με τον Χάραμη, τον Χούρι, την Υβέτ και τον Ζαχάροφ φαντάζουν ίσως λίγο μονοεδρικοί.

Ήμουν πάντα ένας συγγραφέας κομμένος στα δύο. Η ανάλαφρη πλευρά μου έδωσε βιβλία όπως τα Φρούτα, το Μάτι ή το Καλοκαίρι. Η στιβαρή και ώριμη βιβλία όπως η Αλεξάνδρεια και το Θα πολεμάς με τους Θεούς. Στο Φιλμ νουάρ οι δύο τάσεις συγχωνεύτηκαν. Από τη μια ο Μιγκέλ Θαραμπόν με τον Φιλίπ που θυμίζουν κάτι από την φρεσκάδα των Φρούτων Εποχής από την άλλη η μπαρόκ φιγούρα του Βασίλειου και των άλλων σκοτεινών πρωταγωνιστών…

 

Εξομολόγηση Δεύτερη: Πιστεύω πως για κάθε μυθιστόρημα υπάρχει πάντα κι ένα αντι-μυθιστόρημα. Με συνάρπαζε ανέκαθεν η ιδέα να γράψω ένα δεύτερο βιβλίο με κομμένες σκηνές, με σκέψεις και εκδοχές της πλοκής που απορρίφθηκαν, συνεχίζοντας ακόμα-ακόμα κι από εκεί που σταμάτησα, για να δούμε τι απέγιναν οι ήρωες, πού οδηγήθηκαν τα πράγματα. Πιστεύω στα «ανοιχτά μυθιστορήματα» σαν διαμπερή σπίτια με ορθάνοιχτα παράθυρα. Τίποτε δεν τελειώνει στην ουσία, τίποτε δεν ολοκληρώνεται. Η λέξη Τέλος είναι ό,τι πιο αδόκιμο σ’ ένα μυθιστόρημα. Γελώ όταν την βλέπω ακόμα και στα δικά μου βιβλία, όπως γελώ όταν βλέπω σε βιβλία άλλων την ένδειξη στο εξώφυλλο «Αληθινή Ιστορία». Ακόμα κι αν είναι «Αληθινή», πρέπει να μετουσιωθεί, να διασκευασθεί για να την αφηγηθεί κανείς. «Πραγματικότητα στην τέχνη δεν σημαίνει απολύτως τίποτε…», όπως είπε κι ο Μαλρό.

 

Εξομολόγηση Τρίτη: Σε όσους βιάζονται να διεκδικήσουν το μερτικό τους από την λογοτεχνική δόξα έχω να αντιπαραθέσω τα «πέτρινα χρόνια» μου. Δεκαπέντε συναπτά έτη όπου προσπαθούσα μεταξύ λαχτάρας και αβεβαιότητας να δημοσιεύσω κάτι δικό μου. Αυτό που με κράτησε τότε στο «παιγνίδι» ήταν οι αναγνώσεις μου. Τα βιβλία για μας τους συγγραφείς είναι σαν τους συνεργάτες. Ένας καλός συγγραφέας πρέπει να είναι πιο περήφανος για τα βιβλία που διάβασε παρά για αυτά που έγραψε. Δεν κουράζομαι να επαναλαμβάνω πως τα βιβλία είναι σαν τα άδεια σπίτια κι εμείς που γράφουμε είμαστε διαρρήκτες. Πρέπει να ξέρεις τι θα πάρεις μπαίνοντας και πρέπει να το κάνεις γρήγορα, γιατί σε περιμένουν ακόμα πολλά άδεια σπίτια για να τα διαρρήξεις.

 

Εξομολόγηση Τέταρτη: Η μυθοπλασία είναι κυρίως χαρακτήρες. Οι ιδέες και η πλοκή ακολουθούν. Αυτό μας δίδαξαν οι μεγάλοι δάσκαλοι. Αν δεν έχεις τους χαρακτήρες εκείνους που θα σηκώσουν το βάρος των ιδεών και της πλοκής, τίποτε δεν μπορεί να γίνει. Κι όμως σήμερα υπάρχουν βιβλία που σταδιοδρομούν με μερικές έξυπνες σκέψεις χωρίς πλοκή, χωρίς απτούς, στιβαρούς ήρωες. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει αυτό. Στην εποχή των μεγάλων παρανοήσεων όπου όλα είναι διεκδικήσιμα, υπάρχουν κάποιοι που μιλούν ακόμα και για τη «δικτατορία της αφήγησης». Είναι όμως σαν να θέλεις να παίξεις σκάκι χωρίς κανόνες. Και τότε γιατί να παίξεις, αναρωτιέμαι…

 

Εξομολόγηση Πέμπτη: Ο συγγραφέας είναι ένα απέραντο εργοτάξιο ηρώων, ένα πολυφωνικό πλάσμα που φιλοξενεί μέσα του πολλές άλλες υπάρξεις. Αν δεν είχα να αναμετρηθώ με τους ήρωές μου θα μπορούσα να γράφω τα βιβλία στο μισό χρόνο απ’ ό,τι συνήθως. Δεν είναι εύκολο να διαπραγματεύσαι μ’ έναν χαρακτήρα. Ο καθένας τους διεκδικεί το χώρο του. Για παράδειγμα, στο μυθιστόρημα που γράφω, ο θείος του πρωταγωνιστή ξεκίνησε ως γοητευτική καρικατούρα και τώρα «απειλεί» να κατακλύσει τα πάντα. Αντίθετα στο «Φιλμ νουάρ», ο οδηγός του Βασίλειου, ο Ούγγρος Μίκλος Κόριντυ ενώ αρχικά αναμενόταν να παίξει το ρόλο ενός έμπιστου συνομιλητή με συμμετοχή σε πολλές ακόμα σκηνές, περιορίστηκε τελικά σ’ έναν ισχνό ρόλο. Άδηλη η μοίρα των ηρώων κι αυτό είναι που προσδίδει πάντα στο μυθιστορήματα μια άγρια ομορφιά…

 

Εξομολόγηση έκτη: Όταν ξεκινά να γράφει ένας συγγραφέας σπάνια βρίσκεται στην αρχή. Στην καλύτερη περίπτωση, έχει βρεθεί κάπου στη μέση αλλά δεν το ξέρει ακόμα. Στο Φιλμ νουάρ άρχισα με την σκηνή όπου ο Βασίλειος φεύγει από το μέγαρο της λεωφόρου Ος με κατεύθυνση το μέγαρο των Απομάχων. Για καιρό νόμιζα πως είχα βρει την πρώτη φράση και δεν ήξερα ο ανόητος πως έπεσα πάνω στην σελίδα που έμελλε να είναι μόλις η 331η. Και δεν είναι η πρώτη φορά. Ηθικό δίδαγμα: Στη συγγραφή ενός μυθιστορήματος τίποτε δεν είναι δεδομένο…

 

Εξομολόγηση έβδομη: Το μυθιστόρημα κατά τον Καμύ είναι φιλοσοφία σε εικόνες, ορισμός που πολλοί σύγχρονοι μυθιστοριογράφοι δείχνουν να λησμονούν. Δεν αφηγούμαστε μια ιστορία απλά για χάρη της αφήγησης. Αυτό που ξεχωρίζει τον Ντοστογιέφσκι από άλλους είναι το ιδεολογικό φορτίο του, αλλά πιστέψτε με, χωρίς την απαράμιλλη κινηματογραφική του διήγηση, οι ιδέες του θα παρέμεναν αμετάφραστες στο μυαλό του αναγνώστη. Καλές οι σκέψεις αλλά χωρίς εικόνα δεν λένε τίποτε…

 

Εξομολόγηση όγδοη: Ύστερα από κάθε βιβλίο που γράφουμε δεν είμαστε πια οι ίδιοι άνθρωποι. Δεν ξέρω στ’ αλήθεια τι είναι αυτό που μας μεταμορφώνει. Ίσως το γεγονός ότι σε κάθε σελίδα, σε κάθε παράγραφο, σε κάθε φράση σκοντάφτουμε πάνω σε διλήμματα. Πρέπει να αποφασίσουμε τι θα κρατήσουμε και τι θα απορρίψουμε. Δεν είναι πάντα εύκολο. Όπως ακριβώς δεν είναι εύκολο και στη ζωή. Έτσι η συγγραφική εμπειρία αποδεικνύεται πρωτίστως διαπλαστική. «Έχουμε την εντύπωση ότι δημιουργούμε. Ψευδαίσθηση : Την ίδια στιγμή μεταμορφωνόμαστε από το δημιούργημά μας», λέει ο Βίτολντ Γκομπρόβιτς. Κι έχει δίκιo…

 

[Γράφει ο Δημήτρης Στεφανάκης / [email protected]]

Προηγούμενο άρθροΚαλημέρα… καιρός να βγάλουμε φτερά!
Επόμενο άρθροΈνας καφές «πικρός»
Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ γεννήθηκε το 1961. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Έχει μεταφράσει έργα των Σολ Μπέλοου, Ε. Μ. Φόρστερ, Γιόζεφ Μπρόντσκι, Προσπέρ Μεριμέ κ.ά. Το ΜΕΡΕΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ, εκδόθηκε πρόσφατα στα γαλλικά σημειώνοντας τόσο μεγάλη επιτυχία, ώστε τιμήθηκε με το Prix Mediterranée Étranger. Κυκλοφορεί επίσης στα ισπανικά, ενώ σύντομα θα κυκλοφορήσει και στα αραβικά. Ο Δημήτρης Στεφανάκης τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Καβάφη 2011 και ήταν υποψήφιος για το Prix du Livre Européen 2011. Είναι σύμβουλος έκδοσης του Λογοτεχνικού Περιοδικού ΚΛΕΨΥΔΡΑ και μέλος της κριτικής επιτροπής του PRIX MEDITERRANEE ETRANGER και του PRIX MEDITERRANEE DE LA POESIE NIKOS GATSOS

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.