Ο δεκάλογος του μυθιστορήματος στον 20ό αιώνα

0
2483

DekalogosΓράφει ο Δημήτρης Στεφανάκης / συγγραφέας – λογοτέχνης1. ΟΔΥΣΣΕΑΣ

Πρωθιερέας του μοντερνισμού ο Τζόυς ανατρέχει στις απαρχές της αφήγησης. Στον δικό του «Οδυσσέα» αφηγείται μία και μοναδική μέρα, την 16η Ιουνίου 1904, του Λεοπόλδου Μπλουμ στο Δουβλίνο, μεταβάλλοντας σε έπος τη ρουτίνα ενός συνηθισμένου ανθρώπου. Χρησιμοποιώντας πλήθος αφηγηματικών τεχνικών με πρώτη και καλύτερη εκείνη της συνειδησιακής ροής, παρωδεί στα δεκαοχτώ κεφάλαια του μυθιστορήματός του σχεδόν όλη την δυτική γραμματεία με τρόπο αριστουργηματικό. Αυτό το ευαγγέλιο του πειραματισμού εκτόξευσε τον Τζόυς στην κορυφή των μεγάλων μυθιστοριογράφων του εικοστού αιώνα…

2.ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΧΡΟΝΟ
Η ρομαντική πρόθεση ενός νεαρού άντρα, που παλινωδούσε μεταξύ φιλοσοφίας και ποίησης, να εγκαινιάσει ένα πρωτότυπο ημερολόγιο εξελίχθηκε σε ένα αχανή μυθιστορηματικό κόσμο με πρωταγωνιστή το χρόνο και θέμα την ανθρώπινη εμπειρία. Ο Μαρσέλ Προυστ θεμελιώνει το δικαίωμα στην εμπειρία και εξισώνει το γεγονός με την ανάμνησή του και την αφήγηση με το στοχασμό. Χωρίς αυτόν ο εικοστός αιώνας θα ήταν κατά τι… λιγότερος!

3.Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΧΩΡΙΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ
Παράξενο αλλά ανάμεσα στα αποκαΐδια της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας ανακαλύπτει κανείς τα μεγαλύτερα αριστουργήματα της λογοτεχνίας στον εικοστό αιώνα. Ανεικονικό σύμπαν ιδεών ο «Άνθρωπος χωρίς Ιδιότητες» μέσα στο οποίο ο Ρόμπερτ Μούζιλ βρήκε κατά τον Κούντερα «την απεραντοσύνη αυτού που μόνο το μυθιστόρημα μπορεί να ανακαλύψει». Σε μια ιστορία που διαρκεί ένα χρόνο από το 1913 μέχρι την έκρηξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου ο Αυστριακός συγγραφέας εκθέτει την πραγματικότητα ως βίωμα και ως ένα κόσμο ασχημάτιστων εννοιών που πλέουν ασταμάτητα στο αμνιακό υγρό της αφήγησης. Βιβλίο που διαβάζεται και αποσπασματικά, αφού κάθε κομμάτι του έχει την δική του ανεξάρτητη σοφία.

4.Η ΔΙΚΗ
Προυστ, Τζόυς και Μούζιλ οδήγησαν την λογοτεχνία σε απάτητες κορυφές, σε μια τελειότητα που από μόνη της αναιρεί οποιαδήποτε συνέχεια. Ο Κάφκα αντίθετα παρέμεινε ένα ανοιχτό, ανολοκλήρωτο σύμπαν σκέψεων με ερωτήματα που δεν απαντήθηκαν, με στοχασμούς που ζητούν να ολοκληρωθούν. Η απλή, γεωμετρική του γραφή απαλλαγμένη από κάθε γλωσσικό μεγαλείο έγινε ένα είδος μανιέρας που άλλαξε έκτοτε τον αφηγηματικό τρόπο. Ίσως αποδειχτεί κάποια μέρα πως οι μυθιστοριογράφοι της μετά Κάφκα εποχής δεν κάνουμε τίποτε περισσότερο από το να τον σχολιάζουμε…

5. ΑΒΕΣΣΑΛΩΜ-ΑΒΕΣΣΑΛΩΜ
Δεν είναι μόνο οι πολλές ιστορίες που αφηγείται μια φωνή αλλά και η μία ιστορία ειπωμένη από πολλά στόματα που μπορεί να κάνει μεγάλη λογοτεχνία, μας είπε με το έργο του ο Ουίλιαμ Φώκνερ. Ο άνθρωπος που μετέτρεψε την τέχνης της αφήγησης σε λαϊκό δικαστήριο αμφισβήτησε όσο κανείς άλλος την έννοια της αντικειμενικής αλήθειας. Σε αυτόν το μυθιστόρημα χρωστά μεγάλο μέρος από την αίγλη και την ουσία του στον εικοστό αιώνα. Στην φανταστική κομητεία Γιοναπατόφα ο Φώκνερ χαρτογραφεί με τρόπο ανυπέρβλητο την ίδια την πολιτεία του μύθου…

6. Ο ΞΕΝΟΣ
«Σήμερα πέθανε η μαμά. Μπορεί και χτες, δεν ξέρω. Έλαβα ένα τηλεγράφημα από το άσυλﻨΕίναι απίστευτο πώς εγκαινιάζει κανείς την λογοτεχνική του δόξα με τρεις απλές φράσεις. Κυρίες και κύριοι, ο Αλμπέρ Καμύ!

7. ΧΕΡΤΣΟΓΚ
Ο Σολ Μπέλοου είναι ο πατριάρχης μιας γενιάς συγγραφέων από τον Ναμπόκοφ μέχρι τον Αμπντάικ και τον Ροθ. Στο Χέρτσογκ, το ευαγγέλιο αυτό τη διακειμενικότητας, ο πρωταγωνιστής αναρωτιέται εξαρχής: «Κι αν μου ‘χει στρίψει, τι μ’ αυτό;» Σε ένα κόσμο που φαντάζει παράλογα άδικος δεν έχεις άλλη επιλογή από το να παραφρονήσεις… Μυθιστόρημα εξίσου σημαντικό με τον Οδυσσέα του Τζόυς απλώς πιο ευπώλητο διεθνώς… Αισθάνομαι πραγματικά περήφανος ως ο μεταφραστής του στα Ελληνικά.

8.ΤΟ ΟΥΡΑΝΙΟ ΤΟΞΟ ΤΗΣ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ
Ο εικοστός αιώνας τελειώνει με την αποδόμηση του μυθιστορήματος και τον θρίαμβο του μεταμοντέρνου. Το ευαγγέλιο της νεωτερικότητας δεν είναι άλλο από το «Ουράνιο τόξο της βαρύτητας» του Τόμας Πύνσον. Κυκλοφόρησε το 1973 και είναι για το δεύτερο μισό του αιώνα ό,τι ο Οδυσσέας για το πρώτο. Κινούμενος ανάμεσα στην επιστήμη και στη μεταφυσική, στην κομψοέπεια και στη βωμολοχία, ο Πύνσον κατάφερε να επεκτείνει τα σύνορα της εκτενούς αφήγησης αλλά και της φαντασίας μας.

9. ΦΕΡΤΝΥΝΤΟΥΡΚΕ
Αν λάβει κανείς υπόψη του τη σημασία έργων όπως ο «Δον Κιχώτης» και η «Πάπισσα Ιωάννα» θα συμφωνήσει ασφαλώς ότι η παρωδία ως πρόθεση γεννά αριστουργήματα. Ο «Φερντυντούρκε» είναι το παρθενικό μυθιστόρημα του μεγάλου Πολωνού Βίτολντ Γκομπρόβιτς. Όταν κυκλοφόρησε το 1937, οι κριτικοί βρέθηκαν μπροστά σ’ ένα ιδιαίτερο μείγμα αφηγηματικού και δοκιμιακού λόγου που αδυνατούσαν να αποκωδικοποιήσουν. Σήμερα θεωρείται μνημείο έξοχης παρωδίας του παλιού κόσμου και της ηθικής του. αλλά και κάθε στερεότυπου στην καλλιτεχνική δημιουργία.

10. ΚΥΡΙΑ ΝΤΑΛΟΓΟΥΕΪ
Αν υποθέσουμε ότι κύριο μέλημα της λογοτεχνίας παραμένει η ανάγκη να αποκαταστήσει κάποτε την θέση της γυναίκας σε αυτό τον κόσμο, τότε θα πρέπει να θεωρήσουμε την «Κυρία Νταλογουέι» ως ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα όλων των εποχών. Η Βιρτζίνια Γουλφ, η μεγάλη κυρία της παγκόσμιας λογοτεχνίας, δεινή αναγνώστρια και τολμηρή δημιουργός συντάχθηκε με τον Τζόις στο κίνημα του μοντερνισμού. Στο μυθιστόρημά της αυτό εκμεταλλεύεται στο έπακρον την τεχνική της συνειδησιακής ροής προκειμένου να υφάνει όπως και ο Ιρλανδός μια μέρα από την ζωή της Κλαρίσα Νταλογουέι. Τα μεγάλα μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα ύμνησαν με τον τρόπο τους την εποποιία της καθημερινότητας και τον απλό άνθρωπο…

Προηγούμενο άρθροTHINK & CLICK / Καλημέρα… τα τρένα που φύγαν!
Επόμενο άρθροΠοιος υπουργός της κυβέρνησης Σαμαρά έχει παίξει Επίδαυρο;
Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ γεννήθηκε το 1961. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Έχει μεταφράσει έργα των Σολ Μπέλοου, Ε. Μ. Φόρστερ, Γιόζεφ Μπρόντσκι, Προσπέρ Μεριμέ κ.ά. Το ΜΕΡΕΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ, εκδόθηκε πρόσφατα στα γαλλικά σημειώνοντας τόσο μεγάλη επιτυχία, ώστε τιμήθηκε με το Prix Mediterranée Étranger. Κυκλοφορεί επίσης στα ισπανικά, ενώ σύντομα θα κυκλοφορήσει και στα αραβικά. Ο Δημήτρης Στεφανάκης τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Καβάφη 2011 και ήταν υποψήφιος για το Prix du Livre Européen 2011. Είναι σύμβουλος έκδοσης του Λογοτεχνικού Περιοδικού ΚΛΕΨΥΔΡΑ και μέλος της κριτικής επιτροπής του PRIX MEDITERRANEE ETRANGER και του PRIX MEDITERRANEE DE LA POESIE NIKOS GATSOS

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.