Συνειδητή πείνα: μια μορφή αυτό – τιμωρίας

0
886

anorexia

Γράφει η Μαρία Παναγιωτοπούλου / Διαιτολόγος – Διατροφολόγος / [email protected]

Ο όρος έχει ελληνική προέλευση από το ἀν -( πρόθεμα που δηλώνει άρνηση) και το ὄρεξις (όρεξη), άρα σημαίνει έλλειψη της επιθυμίας του ατόμου να τραφεί. Η νευρική ανορεξία (Anorexia nervosa) είναι μια διατροφική διαταραχή που χαρακτηρίζεται κυρίως από άρνηση για διατήρηση ενός υγιούς, φυσιολογικού βάρους και έναν μανιώδη φόβο για την απόκτηση βάρους σε συνδυασμό με μια διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος. Η εικόνα αυτή “τρέφεται” από προκαταλήψεις σχετικά με το σώμα του ή της, το φαγητό και την διατροφή τους. Τα άτομα με νευρική ανορεξία συνεχίζουν να νιώθουν πείνα, αλλά επιτρέπουν στους εαυτούς τους μόνο πολύ μικρές ποσότητες φαγητού. Καταναλώνουν καθημερινά 600-800 θερμίδες, αλλά υπάρχουν και ακραίες περιπτώσεις ολικής αθρεψίας. Είναι μια σοβαρή ψυχική ασθένεια με υψηλό ποσοστό παρενεργειών και το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας. Η νευρική ανορεξία εκδηλώνεται συνήθως στην εφηβεία και είναι πιο συχνή στα κορίτσια. Παρόλο που μπορεί να επηρεάσει ανθρώπους κάθε ηλικίας, φυλής και κοινωνικοοικονομικής κατάστασης η νευρική ανορεξία επηρεάζει τις γυναίκες 10 φορές περισσότερο από τους άντρες.

Κοινά χαρακτηριστικά

Παρά το γεγονός ότι η λέξη ανορεξία παραπέμπει στην έλλειψη όρεξης για το φαγητό όπως προαναφέρθηκε, τα άτομα αυτά έχουν φυσιολογική όρεξη. Ελέγχουν συνειδητά και με επιμονή την πρόσληψη της τροφής και προσπαθούν να χάσουν βάρος καταφεύγοντας σε αυστηρή δίαιτα ή άσκηση. Ζυγίζονται συνεχώς και κάθε φορά που χάνουν βάρος πιστεύουν ότι βελτιώθηκε η εικόνα τους και νοιώθουν καλύτερα. Διαφορετικά αισθάνονται πανικό και εντείνουν τις προσπάθειες τους. Στις περιπτώσεις των γυναικών υπάρχουν συνεχώς διαταραχές στον εμμηνορυσιακό κύκλο ως αποτέλεσμα της υπερβολικής μείωσης του σωματικού βάρους. Είναι πολύ πιθανό να παρατηρηθεί απουσία τριών διαδοχικών κύκλων.

Από την ανορεξία στη βουλιμία

Με το πέρασμα του χρόνου, το άτομο με ανορεξία παρουσιάζει και συμπτώματα βουλιμίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να προκαλεί εμετό ή να χρησιμοποιεί καθαρτικά με σκοπό να ελέγξει το βάρος του. Σε αντίθεση με αυτούς που παρουσιάζουν συμπτώματα “καθαρής” βουλιμίας, το βάρος των ανορεκτικών ατόμων εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα χαμηλό. Όσοι πάσχουν από νευρική ανορεξία χαρακτηρίζονται συνήθως από εμμονές, τελειομανία και από ανάγκη για αυτοέλεγχο.

Τα είδη

Υπάρχουν δύο τύποι νευρικής ανορεξίας, ο περιοριστικός και αυτός της υπερφαγίας/κάθαρσης. Στον πρώτο το άτομο επιτυγχάνει την απώλεια βάρους με δίαιτα, νηστεία ή υπερβολική άσκηση. Στον δεύτερο η απώλεια επιτυγχάνεται με εμετό, με χρήση φαρμακευτικών σκευασμάτων (καθαρτικά, διουρητικά) μετά από υπερφαγία και με τη λήψη μικρών ποσοτήτων τροφής. Η μεγάλη ελάττωση του βάρους συνοδεύεται από καταθλιπτικά συμπτώματα, όπως καταθλιπτική διάθεση, κοινωνική απόσυρση, αϋπνία, ευερεθιστότητα και ελαττωμένο ενδιαφέρον για σεξ. Η ψυχογενής ανορεξία είναι δυνητικά θανατηφόρος νόσος : η θνησιμότητα ξεπερνά το 10%. Σ αυτές τις περιπτώσεις η νοσηλεία και η υποχρεωτική σίτιση είναι αναγκαία για την σωτηρία του ανορεκτικού ατόμου.

Τα αγαπημένα

Τρείς είναι οι βασικές “συνήθειες” των ανορεκτικών ατόμων : ο υποσιτισμός, η χρήση καθαρτικών και ο εμετός και δη ο προκλητός. Κάθε μία από αυτές φέρει και αρκετές συνέπειες στην υγεία του πάσχοντος.

  1. Ο υποσιτισμός προκαλεί διαταραχές ύπνου, δυσκολία συγκέντρωσης και προσοχής, μειωμένη ικανότητα για παρατεταμένη πνευματική εργασία, κατάθλιψη, μειωμένη αντοχή στις χαμηλές θερμοκρασίες, εύκολη κόπωση, εύθραυστα οστά και τάση για κατάγματα, μυϊκή αδυναμία που οδηγεί στην αποφυγή δραστηριοτήτων, χαμηλή αρτηριακή πίεση, τάση για λιποθυμίες, δυσκοιλιότητα ακόμα και θάνατο.
  2. Στην χρήση καθαρτικών οφείλονται ο επίμονος στομαχικός πόνος, οι βλάβες των εντερικών μυών και τα πρησμένα δάχτυλα.
  3. Ο εμετός εξαιτίας των όξινων στομαχικών εκκρίσεων καταστρέφει το σμάλτο των δοντιών, προκαλεί πρήξιμο στο πρόσωπο και διαταραχές στο οισοφάγο όπως για παράδειγμα γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, οισοφαγίτιδα κ.α. Οι βλάβες των νεφρών, οι επιληπτικές κρίσεις είναι ακόμα δύο συνέπειες της πρόκλησης εμετού. Τέλος, έχει ως αποτέλεσμα την ανισορροπία των υγρών και των ηλεκτρολυτών. Απόρροια της κατάστασης αυτής είναι η υπερβολική δίψα, η ζάλη, η κατακράτηση υγρών, το πρήξιμο των ποδιών και των χεριών, η αφυδάτωση, η αδυναμία, ο λήθαργος και η καρδιακή αρρυθμία εξαιτίας της χαμηλής συγκέντρωσης καλίου στο αίμα, το οποίο χάνεται από τον οργανισμό κάθε φορά που κάνουν εμετό.

Τι φταίει;

Τα αίτια εμφάνισης της νευρικής ανορεξίας είναι:

  • Το οικογενειακό περιβάλλον είναι ο πρώτος υπεύθυνος. Η μεγάλη άσκηση ελέγχου, η μείωση της αυτονομίας του παιδιού, η μειωμένη υποστήριξη, το μπλοκάρισμα της συναισθηματικής έκφρασης του παιδιού, η συνεχής υπεραξιολόγηση της αυξημένης επίδοσης ή διάκρισης ή επιτυχίας στο σχολείο και η μη αναγνώριση της προσπάθειας του ατόμου για διεκδίκηση της αυτονομίας παίζουν σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση της συγκεκριμένης διαταραχής.
  • Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αντιληπτή η εικόνα του εαυτού, του σώματος και της προσωπικής ταυτότητας έχει να κάνει με ψυχολογικούς παράγοντες, οι οποίοι συντελούν στην εμφάνιση της νευρικής ανορεξίας. Πιο συγκεκριμένα, άτομα με : χαμηλή αυτοεκτίμηση, έλλειψη πίστης στον εαυτό τους, τάση ικανοποίησης και συμμόρφωσης σε επιθυμίες και ανάγκες άλλων, δυσαρέσκεια με την εικόνα του σώματος και της εξωτερικής εμφάνισης έχουν περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν.
  • Τα κοινωνικά πρότυπα που προβάλλονται καθημερινά είναι μια ακόμα αιτία εμφάνισης της νευρικής ανορεξίας. Ο λόγος γίνεται για τη λεπτή γυναικεία σιλουέτα, η οποία παρουσιάζεται ως ιδανική και ελκυστική και ταυτίζεται με την δύναμη, την επιτυχία, τον έλεγχο και την σεξουαλική ελκυστικότητα σε αντίθεση με την παχυσαρκία που αντιπροσωπεύει ένα ανεπιθύμητο και μη ελκυστικό σώμα ή ακόμα και την αποτυχία, την μοναξιά και την απώλεια ελέγχου.
  • Γενετικοί παράγοντες καθώς και η κληρονομική προδιάθεση φαίνεται να αποτελούν αφορμή για εκδήλωση της νόσου. Σημαντικό ρόλο παίζει η δυσλειτουργία του υποθαλάμου (ελέγχει βασικές λειτουργίες όπως η όρεξη) και ορισμένων κεντρικών νευροδιαβιβαστών.

Τα πρώτα βήματα για τη θεραπεία

Όσο πιο γρήγορα γίνει η διάγνωση της νευρικής ανορεξίας τόσο πιο γρήγορα θα θεραπευθεί.

Βήμα 1ο

Σε περιπτώσεις που η απώλεια βάρους είναι πολύ μεγάλη απαιτείται η νοσηλεία σε νοσοκομεία.

Βήμα 2ο

Είναι επιτακτική η ανάγκη παραπομπής του ανορεκτικού ατόμου σε ειδικό ψυχίατρο ή ψυχολόγο.

Βήμα 3ο

Καλό είναι να διερευνηθούν τα ακριβή αίτια του προβλήματος δηλαδή, πότε ξεκίνησε, πως αναπτύχθηκε και να γίνουν και οι απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις, αν η απώλεια του βάρους είναι μεγάλη.

Ο βασικός στόχος της θεραπείας είναι η αποκατάσταση της θρέψης. Πρέπει να επανέλθει το βάρος στα φυσιολογικά όρια. Πρέπει ο πάσχων ή η πάσχουσα να διορθώσει την παθολογική αυτή συμπεριφορά για την πρόσληψη της τροφής. Γι’ αυτό τον λόγο, χρειάζεται την βοήθεια μιας ομάδας ειδικών αλλά και του στενού, οικογενειακού και φιλικού, του περιβάλλοντος. Συνήθως οι γονείς και οι φίλοι, που διαπιστώνουν την ύπαρξη της νευρικής ανορεξίας σε κοντινά τους άτομα σοκάρονται. Διακατέχονται από αισθήματα όπως φόβος, ενοχή, θυμός γιατί δεν είναι σε θέση να προσφέρουν βοήθεια λόγω ελλιπούς ενημέρωσης, αλλά και γιατί ο / η ασθενής αρνείται να παραδεχτεί ότι νοσεί και ότι η ζωή του κινδυνεύει. Η φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά είναι απαραίτητη σε πολλές περιπτώσεις, γιατί ελαττώνει τη συμπεριφορά της υπερφαγίας και της πρόκλησης εμετού. Ο διαιτολόγος μόνος του δεν μπορεί να κάνει πολλά πράγματα. Χρειάζεται τη συμβολή και άλλων ειδικών, ώστε όλοι μαζί να επαναφέρουν (όσο γίνεται) την θρέψη στα φυσιολογικά της επίπεδα. Ωστόσο, η πρόληψη και η συνεχής ενημέρωση του κοινού είναι η καλύτερη θεραπεία.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.