Το μέλλον του μυθιστορήματος

0
380

novel3Γράφει ο Δημήτρης Στεφανάκης / λογοτέχνης – συγγραφέας

Θα μπορούσε κανείς να ορίσει τον σύγχρονο κόσμο με τρεις μόνο λέξεις: Πετρέλαιο, Ηλεκτρισμός, Μυθιστόρημα. 

Η αστικοποίηση και η βιομηχανοποίηση της ζωής, χάρις στο πετρέλαιο και στον ηλεκτρισμό, οδήγησε στην εξέλιξη της λογοτεχνίας και στην εμφάνιση του μυθιστορήματος.   Η αστική μοναξιά κατέστησε πολλούς ανθρώπους συστηματικούς αναγνώστες του νέου λογοτεχνικού είδους. Το ίδιο το μυθιστόρημα επιβλήθηκε χάρις στην ικανότητά του να αφομοιώνει τη σύνολη ανθρώπινη γνώση και εμπειρία, σ’ ένα κείμενο που συχνά αποδεικνύεται προφητικό για τις εξελίξεις του μέλλοντος.  Ο 19οςαιώνας, στο δεύτερο μισό του, αποδείχθηκε χρυσή περίοδος για τις εκτεταμένες αφηγήσεις. Έργα όπως ο Πόλεμος και Ειρήνη, οι Αδελφοί Καραμάζοφ, το Μοναστήρι της Πάρμας και η Μαντάμ Μποβαρύ αναδείχτηκαν σε ευαγγέλια της εποχής.  Ο εικοστός αιώνας σήμανε την ανανέωση του γαλλικού μυθιστορήματος με τον Προυστ, τον θρίαμβο του μοντερνισμού με τον Τζόυς και την Γουλφ, αλλά και την άνοδο της Γερμανικής λογοτεχνίας με συγγραφείς όπως ο Κάφκα, ο Μπροχ, ο Ροτ και ο Μούζιλ. Την ίδια στιγμή η αμερικανική λογοτεχνία με τον Φώκνερ, τον Φιτζέραλντ και τον Χεμινγουέι έγραφε τη δική της ιστορία.  Ο μεσοπόλεμος δεν ήταν μόνο σημείο επανεκκίνησης του μυθιστορήματος αλλά και μια αφετηρία έντονης αμφισβήτησης και αποδόμησής του. Το λόμπι της διανόησης αντιμετώπιζε με δυσπιστία τον ηγεμόνα της λογοτεχνίας. Ο Σαρτρ και η παρέα του πίεζαν ώστε η λογοτεχνία να προσεταιριστεί το πνεύμα της δημοσιογραφίας. Ο Σελίν καταργούσε το πρωτόκολλο του γραπτού λόγου κι οι μοντερνιστές τραβούσαν στα άκρα τη διαμάχη τους με το κλασικό.

Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος βάθυνε ακόμα περισσότερο το χάσμα με τον παλιό κόσμο. Λογοτεχνικά κινήματα όπως το αντι-μυθιστόρημα επιβεβαιώνουν τη γενικότερη ανάγκη για πειραματισμούς και καινοτομίες.  Το μανιφέστο της νεωτερικότητας καταγγέλλει την τυραννία της αφήγησης και προτείνει νέους τρόπους γραφής προκειμένου να ερμηνευτεί ο παράλογος κόσμος. Συγγραφείς όπως ο Μπέλοου, ο Ναμπόκοφ και ο  Πύνσον δίνουν τις νέες συντεταγμένες. Παρότι οι μεγάλες αφηγήσεις συνεχίζονται με τον ίδιο ρυθμό, στο τέλος του εικοστού αιώνα υπάρχει διάχυτη η αίσθηση ότι η λογοτεχνία βρίσκεται σε κίνδυνο. Θεωρητικοί και στοχαστές όπως ο Μπλουμ μιλούν πλέον καθαρά για το τέλος του μυθιστορήματος. Το διαδίκτυο και η μάστιγα της ενημέρωσης προβάλλουν ως θανάσιμοι εχθροί του. Συγγραφείς και αναγνώστες αποδεικνύονται εξαιρετικά οκνηροί για τη μυθιστορηματική γραφή και ανάγνωση.

Στο λυκαυγές της νέας χιλιετίας τίθεται το ερώτημα αν το μυθιστόρημα θα επιζήσει σε πείσμα της τεχνολογικής κοσμογονίας ή θα θαφτεί κάτω από τον σκουπιδότοπο της επικαιρότητας. Πώς θα είναι άραγε ένας κόσμος χωρίς μυθιστόρημα; Όσοι πάντως προαναγγέλλουν επιπόλαια τον αφανισμό του δεν έχουν ίσως αντιληφθεί ότι μαζί του θα αφανιστούν και οι ίδιοι, αφού για δύο αιώνες τώρα το μυθιστόρημα συντήρησε μια πνευματική κοινότητα με βιβλιοπωλεία, εκδοτικούς οίκους, βιβλιοθήκες, συγγραφείς και αναγνωστικό κοινό.

literature.gr

Προηγούμενο άρθροΜονομαχία στο Ελ Πάσο…
Επόμενο άρθροJUKE BOX ΧΩΡΙΣ ΚΕΡΜΑ / Next To Me – Emeli Sandé
Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ γεννήθηκε το 1961. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Έχει μεταφράσει έργα των Σολ Μπέλοου, Ε. Μ. Φόρστερ, Γιόζεφ Μπρόντσκι, Προσπέρ Μεριμέ κ.ά. Το ΜΕΡΕΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ, εκδόθηκε πρόσφατα στα γαλλικά σημειώνοντας τόσο μεγάλη επιτυχία, ώστε τιμήθηκε με το Prix Mediterranée Étranger. Κυκλοφορεί επίσης στα ισπανικά, ενώ σύντομα θα κυκλοφορήσει και στα αραβικά. Ο Δημήτρης Στεφανάκης τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Καβάφη 2011 και ήταν υποψήφιος για το Prix du Livre Européen 2011. Είναι σύμβουλος έκδοσης του Λογοτεχνικού Περιοδικού ΚΛΕΨΥΔΡΑ και μέλος της κριτικής επιτροπής του PRIX MEDITERRANEE ETRANGER και του PRIX MEDITERRANEE DE LA POESIE NIKOS GATSOS

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.