Το μουσικό… ψηφιδωτό της Θεσσαλονίκης!

0
772

PHOTO_MOYSIKES3Tου Λάμπρου Λιάβα, καθηγητή Εθνομουσικολογίας του Παν/μίου Αθηνών, ερευνητής και συγγραφέας της παράστασης «Με μουσικές εξαίσιες, με φωνές» του ΚΘΒΕ που ανεβαίνει στη Μονή Λαζαριστών

Έμορφη μουσικότητα των φθινοπωρινών ημερών στη Θεσσαλονίκη…

Ζωή Καρέλλη

Η καίρια θέση της Θεσσαλονίκης, στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης, Βορρά και Νότου, εκδηλώνεται και στην πλούσια, πολύμορφη μουσική ζωή της, από την αρχαιότητα ώς τις μέρες μας.
Η μουσική κληρονομιά της αρχαιότητας προεκτείνεται στη σπουδαία βυζαντινή και μεταβυζαντινή ψαλτική τέχνη (Θεσσαλονικέα μέλη). Ονομαστοί πρωτοψάλτες και λαμπρές τελετές στα “Δημήτρια” δίνουν τον τόνο σε μια πόλη-κλειδί, “Χρυσή Πύλη” για τη διάδοση του Χριστιανισμού στα Βαλκάνια…
Στο πέρασμα του χρόνου, τα βυζαντινά μέλη έρχονται να συναντήσουν τους ιερούς χορούς στους τεκέδες των δερβίσηδων και τους ψαλμούς στις εβραϊκές συναγωγές της “Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων”… Κι από κοντά τραγούδια κάθε λογής, σ’ όλες τις γλώσσες! Στις αρχές του 20ού αι. συνυπάρχουν “μουσικές εξαίσιες και φωνές”, απ’ όλες τις εθνοπολιτισμικές και κοινωνικές ομάδες: Εβραίοι, Τούρκοι. Έλληνες, Αρμένηδες, Αρβανίτες, Βλάχοι, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρουμάνοι, Ευρωπαίοι, Γύφτοι, χωριάτες από την ενδοχώρα, στρατιώτες, έμποροι, μικροπωλητάδες, χαμάληδες… Η μακραίωνη συμβίωσή τους αποτυπώνεται ανάγλυφα και στα τραγούδια. Είναι η κιβωτός της ιστορίας, ο καθρέφτης της καθημερινής ζωής, σύμβολα για την καταγωγή και την ταυτότητα.
Το 1914, από τις πρώτες συμβολικές κινήσεις του Ελευθερίου Βενιζέλου υπήρξε η ίδρυση του Κρατικού Ωδείου, το οποίο παραμένει ώς τις μέρες μας -100 χρόνια μετά- το μοναδικό κρατικό ωδείο της χώρας! Εδώ δίδαξαν σπουδαίοι δάσκαλοι, όπως ο συνθέτης Αιμίλιος Ριάδης, ενώ αργότερα τη διεύθυνσή του ανέλαβε ο Σόλων Μιχαηλίδης, προσωπικότητα που επηρέασε πολλαπλά τη μουσική παιδεία και ζωή της πόλης, ιδρύοντας και την Κρατική Ορχήστρα (1959).
[Στοιχεία για τη μουσική ζωή και παιδεία της Θεσσαλονίκης έχει δημοσιεύσει ο καθηγητής Δημήτρης Θέμελης, ενώ σχετικούς καταλόγους και τραγούδια έχουν συγκεντρώσει οι έρευνες των Στ. Ι. Κοψαχείλη, Γ. Λεκάκη, Θ. Κοροβίνη και Γ. Μελίκη.]
Ο Μαρκ Μαζάουερ υπογραμμίζει την “ακόρεστη όρεξη της Θεσσαλονίκης για κάθε είδους μουσική… Η μουσική ένωνε όλες τις γλώσσες κι όλες τις πίστεις”. Ο Μαέστρο-Σαδίκ, ονομαστός τυφλός Εβραίος μουσικός, τραγουδούσε “στα τούρκικα, στα ελληνικά, στα ισπανικά, στα γαλλικά, ακόμα και ταγκό του Εντουάρντο Μπιάνκο!”.
Ο Δημήτρης Σέμσης (γνωστός ως “ο Σαλονικιός”) υπήρξε βιολάτορας στο περιβάλλον των σουλτάνων της Πόλης, ενώ μαζί του κυριάρχησε στη δισκογραφία η φωνή της Ρόζας Εσκενάζη, που πρωτοεμφανίστηκε στη Θεσσαλονίκη ήδη πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, σε ηλικία 12 χρόνων!
Τον καιρό που η Ρόζα έπαιρνε το δρόμο για τα στούντιο ηχοληψίας της Αθήνας, άλλοι μουσικοί κατέφευγαν στους συνοικισμούς και τις φιλόξενες ταβέρνες της “πρωτεύουσας των προσφύγων”, όπου μεταφυτεύτηκαν οι καημοί και η μουσική σοφία των Ελλήνων της Ανατολής: από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο, την Καππαδοκία, την Ανατολική και τη Βόρεια Θράκη…
Στη Θεσσαλονίκη γεννήθηκαν και μεγάλωσαν ο Μανώλης Χιώτης και ο Πρόδρομος Τσαουσάκης, ενώ το 1937 ήρθε πρόσφυγας από την Πόλη ο Γιώργος Μητσάκης. Την ίδια εποχή, κυνηγημένοι από τη δικτατορία του Μεταξά, βρήκαν εδώ καταφύγιο πολλοί γνωστοί ρεμπέτες (Βαμβακάρης, Μπάτης, Παπαϊωάννου κ.ά.), χάρη στην υποστήριξη από τον ιδιόρρυθμο αστυνομικό διοικητή Νίκο Μουσχουντή, μετέπειτα κουμπάρο του Τσιτσάνη. Με την παρουσία του Βασίλη Τσιτσάνη διαμορφώνεται η περίφημη “Σχολή της Θεσσαλονίκης” (1938-1946) μέσα από τραγούδια κλασικά που σηματοδότησαν την ιστορία του λαϊκού τραγουδιού. Οι εξαιρετικές μελέτες του Ντίνου Χριστιανόπουλου για “το ρεμπέτικο στη Θεσσαλονίκη” είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικές!
Μετά τον πόλεμο εμφανίζονται και νέα ονόματα: οι συνθέτες Απόστολος Καλδάρας και Μπάμπης Μπακάλης, οι τραγουδιστές Γιάννης Κυριαζής και Τάκης Μπίνης, καθώς και δυο σπουδαίες ερμηνεύτριες: η Εβραία Στέλλα Χασκήλ και η Πόντια Σεβάς Χανούμ (Σεβάστεια Παπαδοπούλου). Το 1957, ο Στέλιος Καζαντζίδης γνωρίζει εδώ τη Μαρινέλλα (Κυριακή Παπαδοπούλου), γράφοντας την πρώτη σελίδα για το θρυλικό ντουέτο του λαϊκού τραγουδιού…
Στα τζουκ-μποξ στις λαϊκές ταβέρνες αλλά και στα πάλκα των κοσμικών κέντρων αρχίζουν τα πυκνώνουν τα τραγούδια-συνθέσεις όσων έζησαν ή πέρασαν από την πόλη. Υμνογραφούν και μυθοποιούν τη “γλεντζού φτωχομάνα”, τις τοποθεσίες και τους ανθρώπους της, τα “καρντάσικα” μεράκια, αλλά και τα βάσανα του Γεντί-κουλέ… “Μάγισσα Θεσσαλονίκη!” Φωνές που διατρέχουν τις δεκαετίες, από τον Πάνο Γαβαλά, τον Μανώλη Αγγελόπουλο, τον Στράτο Διονυσίου, τον Δημήτρη Μητροπάνο ώς τον Πασχάλη Τερζή κ.ά.
Από το 1962 το “Φεστιβάλ Τραγουδιού” γίνεται άλλο ένα ισχυρό μουσικό σύμβολο της πόλης, ενώ την ίδια περίοδο από τη μήτρα της Θεσσαλονίκης εκπορεύονται δύο από τους κορυφαίους τροβαδούρους: ο Σταύρος Κουγιουμτζής και ο Διονύσης Σαββόπουλος. “Γεννήθηκα στη Σαλονίκη και ξέρω απ’ έξω τη διαδρομή!”. Λίγο αργότερα, ο βάρδος Νίκος Παπάζογλου μαζί με τον Μανώλη Ρασούλη θα δώσουν το δικό τους στίγμα, αναβαπτίζοντας τη λαϊκή μουσική έκφραση στα σύγχρονα πάθη!
Με την “επανανακάλυψη” του ρεμπέτικου, από τη δεκαετία του ’80, θριαμβεύουν η ρεμπέτισσα Λιλή μαζί με τους μπουζουξήδες Γιώργο Καμπουρέλο και Σωκράτη Θεοδωρίδη(στο κέντρο “Μινουί”), καθώς και η εξαιρετική Μαριώ -μαζί με τον Χοντρονάκο- που πέρασε στη δισκογραφία πολλά σχετικά τραγούδια. Διάδοχος του “Μινουί” υπήρξε η περίφημη “Όμορφη Νύχτα”, την οποία περιγράφει ο Θωμάς Κοροβίνης στο ομώνυμο βιβλίο του, δίνοντας ένα παραστατικό χρονικό της νυχτερινής διασκέδασης στη Θεσσαλονίκη την εικοσαετία 1985 – 2005…
Διαβάστε τη συνέχεια ΕΔΩ

Προηγούμενο άρθροΠρώτο ξημέρωμα του 2014 με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης!
Επόμενο άρθρο2014: να γίνει κάτι που να δείχνει ότι το μήνυμα ελήφθη….
Τι είναι το thinkfree; Καλή ερώτηση. Μια παρέα, έτσι ξεκίνησε κι έτσι συνεχίζει, που θέλει να ποστάρει χωρίς περιορισμούς ό,τι την ευχαριστεί. Ό,τι γράφει ή ό,τι διαβάζει. Στο thinkfree δίνουμε το λόγο στους ανθρώπους του πολιτισμού μέσα από τη δραστηριότητά τους, αναδεικνύουμε νέα πρόσωπα με κοινό χαρακτηριστικό τη θετική σκέψη (think positive) και τη δημιουργικότητα σε κάθε τομέα και χώρο (πολιτιστικό, επιχειρηματικό, επιστημονικό κ.ά.), φιλοξενούμε ελεύθερα (write free) τεκμηριωμένες απόψεις για θέματα πολιτικής πολιτισμού, πολιτικής και κοινωνίας, οικολογίας και αστικού περιβάλλοντος, αρχιτεκτονικής και υγιεινής ζωής. Το thinkfree είναι κι ένα διπλό πείραμα: σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων που το στηρίζουν, αλλά και δημιουργίας ενός no budget ηλεκτρονικού περιοδικού (e-magazine). Γι' αυτό δεν είναι τυχαίο ότι μακροημερεύουμε χωρίς δυσκολία! Με σεβασμό και εκτίμηση, με αγάπη γι' αυτό που κάνουμε.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.