Όταν οι μαύρες ομπρέλες κρύβουν τον ήλιο

0
711

to-diorofo«Το  Διώροφο της Τσιμισκή», Γ.Φώτου, εκδ. Ψυχογιός

Γράφει η Έλενα Αρτζανίδου / συγγραφέας – εκπαιδευτικός / [email protected]

Λοιπόν Πέρσα μου, το ζητούμενο με τον άνθρωπο είναι να αντιλαμβανόμαστε τις αληθινές διαστάσεις των όποιων καταστάσεων ζει και να είναι ανά πάσα ώρα και στιγμή σε εγρήγορση. Συχνά η πραγματικότητα δε βρίσκεται σε αυτά που φαίνονται, αλλά πίσω τους. Τη διορατικότητα δεν την έχουν όλοι, αλλά και αυτοί που την έχουν πολλές φορές δε θέλουν να τη δεχτούν,τους ξεβολεύει.τους βγάζει από τον εφησυχασμό τους…σελ.139..141

to diorofo2Στο παραπάνω απόσπασμα, που αποτελεί την έναρξη του κεφαλαίου «Όταν οι μαύρες ομπρέλες κρύβουν τον ήλιο», η συγγραφέας Γιώτα Φώτου επιλέγει με την φωνή/μαρτυρία της διασωθείσας Εβραίας γιαγιάς Ρόζας, κάτι που συνειδητά και επιτυχημένα ακολουθεί και σε όσα από τα κεφάλαια χρειάζεται να παρέμβει και να ακουστεί η φωνή της οικογένειας Χαραλαμπίδη, να μας δώσει όλα εκείνα τα γεγονότα που αφορούν τη δική της οικογένεια πριν, κατά και μετά την Κατοχή, αλλά και την ζωή, τις διαπροσωπικές και κοινωνικές σχέσεις της ευρύτερης κοινωνίας στη Θεσσαλονίκη.

Η ανατριχιαστική μαρτυρία της Ρόζας Ναζάρι προς την εγγονή της Πέρσα, γίνεται με απόλυτο σεβασμό προς τους 50000 Εβραίους που χάθηκαν στο Άουσβιτς, ενώ παράλληλα ο αναγνώστης ανακαλύπτει μέσα από την αφήγησή της ηρωίδας την ειλικρίνεια του χαρακτήρα της και τη θέλησή της να αποδώσει τις ευθύνες με περισσή δικαιοσύνη τόσο προς τους Ναζί όσο και προς τους συνεργάτες τους.

Η φωνή της Ρόζας, πάντα με τη καθοδήγηση της συγγραφέως, προσδοκά να φτάσει σε εκείνους που ξέρουν και σιωπούν ή δεν ξέρουν ή σκόπιμα αμφισβητούν ή ακόμα προχωρούν αδιαφορώντας για όσα υπέστησαν 50000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης.

Όμως ας δούμε πρώτα τι αναφέρουν οι ιστορικές καταγραφές.

Από τις ιστορικές καταγραφές πολλών πηγών μπορούμε να διαβάσουμε πως συνολικά, το 86% των Ελλήνων Εβραίων, κυρίως στις περιοχές υπό γερμανική και βουλγαρική κατοχή, δολοφονήθηκαν παρά τις προσπάθειες της ιεραρχίας της Ελληνικής Ορθόδοξης εκκλησίας και αρκετών Ελλήνων Χριστιανών να τους παράσχουν καταφύγιο. Εντούτοις, ορισμένοι κατόρθωσαν να κρυφτούν με τη βοήθεια των Ελλήνων γειτόνων τους.

Ή ακόμα πως στις11 Ιουλίου 1942 οι Γερμανοί, καθοδηγούμενοι από τον Αλόις Μπρούνερ περικύκλωσαν τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης με σκοπό να τους εκτοπίσουν στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Η κοινότητα πλήρωσε το ποσόν των 2,5 δισεκατομμυρίων δραχμών για την ελευθερία της, αλλά το μόνο που κατάφερε ήταν να καθυστερήσει η εκτόπιση ως τον επόμενο Μάρτιο. Το 96% των μελών της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, δηλαδή 46.091 άνθρωποι, εστάλησαν στο Άουσβιτς. Μόνο 1950 επέστρεψαν και βρήκαν τις περισσότερες από τις εξήντα συναγωγές τους κατεστραμμένες, το νεκροταφείο τους συλημένο και τα σχολεία τους ερειπωμένα. Αρκετοί επιζώντες μετανάστευσαν στο Ισραήλ και στις Ηνωμένες Πολιτείες Η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης αριθμεί σήμερα περίπου 1.000 μέλη και διατηρεί τέσσερις συναγωγές.

Πολλά ακόμα μπορεί ο αναγνώστης να βρει σε πηγές γύρω από αυτό το απάνθρωπο γεγονός.

Ας επιστρέψουμε όμως στο «Διώροφο της Τσιμισκή» της Γιώτας Φώτου.

Η μελετημένη προσέγγιση της Γιώτας Φώτου, κατάφερε να δημιουργήσει ένα αξιολογότατο μυθιστόρημα, που φρόντισε να στήσει με σοβαρότητα, αντικειμενικότητα ακολουθώντας το νήμα της ιστορίας και ορίζοντας η ίδια την τεχνική βούτηξε σε πολλά μέρη της ιστορίας με μοναδικό στόχο να φωτίσει της γκρίζες ζώνες, να αγγίξει ψυχές, να ξεγυμνώσει τα μιάσματα, να λογοκριθεί και να ανασάνει.

Το μυθιστόρημά της κινείται την περίοδο από το 1922 με την καταστροφή της Σμύρνης και το βίαιο διωγμό των κατοίκων από την Μικρά Ασία. Παράλληλα εντάσσει και την  περίοδο 1923 με τον ξεριζωμό και τη γενοκτονία των Ποντίων και Αρμενίων, θέλοντας να μας παραδώσει μέσα από τα αληθινά στοιχεία ένα μυθιστόρημα που απαιτεί προσεκτική ανάγνωση.

Στη συνέχεια προσδοκά και πετυχαίνει να μας οδηγήσει στην καρδιά της Πολιτισμικής Θεσσαλονίκης του 1938-1945, με τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης να δίνουν το δικό τους χρώμα για αιώνες στην πόλη και σε λίγους μόνο μήνες να εξολοθρεύονται όταν οι κατακτητές μαζί με δοσίλογους θα τους οδηγήσουν στο Άουσβιτς. Συγχρόνως το μυθιστόρημα όπως και ξεκινά, παρουσιάζει και φτάνει στην Ελλάδα του σήμερα που ναι μεν έχει προχωρήσει, αλλά και πάλι την συναντάμε οικονομικά λαβωμένη και διχασμένη.

Η συγγραφέας θέλοντας να παρουσιάσει την Θεσσαλονίκη του χθες τότε που η πολυπολιτισμικότητα της πρόβαλε ένα διαφορετικό, δύσκολο, ενδιαφέρον και πλούσιο μωσαϊκό καταφέρνει να στήσει ένα πολύπλοκο σκηνικό με πολλούς, διαφορετικούς και άρτιους ήρωες και ηρωίδες.

Η  περίοδος που τοποθετείται το μυθιστόρημά της ζωντανεύει μέσα από τα συμβάντα των οικογενειών Χαραλαμπίδη, Αρσενίου, Ναζάρι, Δελίογλου που κατάφεραν να επιβιώσουν μέσα από θηριωδίες, φτώχεια, ξεριζωμούς, αλλά και απολαμβάνοντας την ακμή όσο και τη διαφαινόμενη σημερινή κρίση.

Το μυθιστόρημα της «Το Διώροφο της Τσιμισκή», πολυπρόσωπο ξεκινά από το σήμερα 2014 σε μια προβλήτα τρένου. Μια αναπάντεχη συνάντηση δυο γυναικών της Πέρσας Χαραλαμπίδη και της Ειρήνης Δελίογλου γίνονται η αφορμή να μάθουμε και να νιώσουμε όσα η ιστορία για έναν αιώνα οδυνηρά κατέγραψε.

Και οι δυο γυναίκες είναι γυναίκες δεύτερης γενιάς, με ρίζες που φέρουν καταγωγή από Εβραίους, Πόντιους, Αρμένιους και Μικρασιάτες. Αυτό το υλικό από μόνο του έχει πολλά να πει και πολλά να μαρτυρήσει.

Και καθώς στα δυο πρώτα κεφάλαια ο αναγνώστης βουτά στις σελίδες, προχωρά θαρρώντας πως έχει να κάνει με κάτι το σημερινό. Και να, που έρχεται η πρώτη μεγάλη ανατροπή από τη συγγραφέα, που θέτει αμέσως διλήμματα και την ανάγκη να προχωρήσεις.

Η Φώτου με πλήρη επίγνωση της πλοκής και της δύναμης που διαθέτει στο να στήνει σκηνικά αρπάζει τον αναγνώστη και τον  τοποθετεί μπροστά στην πιο μαύρη και οδυνηρή ιστορία της ανθρωπότητας. Ο πόλεμος μαζί με την Κατοχή στην πατρίδα γεννούν στον αναγνώστη τη θλίψη και τις σκιές μέσα πάντα από τις ζωές οικογενειών, των νέων ανδρών και των γυναικών του χθες και του σήμερα που η συγγραφέας έχει επιλέξει να πουν την ιστορία της.

Γυναίκες όπως η Ρόζα Ναζάρι,η Σουσάννα, η Αλέγκρα, η Διαλεχτή, η Λουλού, η Πέρσα, η Ειρήνη είναι σύμβολα της ζωής, μιας ζωής με το φως του ήλιου να τις οδηγεί, με αρχές, παιδεία και αξίες. Παράλληλα όλες αυτές οι γυναίκες, μας κατεβάζουν στο δρόμο που εκείνες περπάτησαν και περπατούν. Μας καλούν στα σπιτικά τους, μας αποκαλύπτουν τα εσώψυχά τους και μέσα από τα ανατρεπτικά γεγονότα που βίωσαν και βιώνουν τις παρακολουθούμε είτε να γκρεμίζονται μόνιμα ή προσωρινά, είτε να καταφέρνουν να σταθούν. Παράλληλα μας αναγκάζουν να τις ακούσουμε προσεκτικά, να τις προσέξουμε και να υποκλιθούμε.

Γυναίκες που μας έρχονται από το 1922, το 1943 ή το 2014 και όμως όλες πεισμώνουν και παλεύουν με νύχια και δόντια για να σταθούν στα πόδια τους με περηφάνια όταν το γκρι μπαίνει στη ζωή τους. Όταν το μαύρο προσπαθεί να τις εξοντώσει, εκείνες μαχήτριες αντιστέκονται και συνεχίζουν.

Όλες οι γυναίκες της Γιώτα Φώτου, ξεπηδούν ολοζώντανες μέσα από τις σελίδες του ιστορικού μυθιστορήματός της και αφού μας συστήνονται στέκονται μπροστά μας για να μας διηγηθούν με απίστευτες διακυμάνσεις χαράς και πόνου όσα  όμορφα, σκληρά, αναπάντεχα και ανατρεπτικά η ζωή της πρόσφερε.

Η σφιχτή πλοκή και δομή, δίχως ίχνος μελού, με αντικειμενικότητα, ανατροπές, δυνατές διακυμάνσεις, αλλά και με δόσεις αληθινού σεβασμού στα γεγονότα της περιόδου 1941-1943 κάνει το έργο της μοναδικό. Συγχρόνως η συγγραφέας επιλέγει να τοποθετηθεί μέσα από τα γεγονότα και τις ενέργειες των ηρώων της, ενώ παράλληλα ρίχνει τον προβολέα αποφεύγοντας τη συγκάλυψη όσων ευθύνονταν και συμμετείχαν στην εξόντωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης.

Η μυθιστορηματική της πένα μας παραδίδει ένα μοναδικό λογοτεχνικό έργο που δεν επιτρέπει τη λήθη, αντίθετα τονίζει και αποκαλύπτει τα γεγονότα και τις αιτίες και παράλληλα απαιτεί την επαγρύπνηση κάθε γενιάς.

Ο γυναίκες της οδυνηρής και λυτρωτικής ιστορία της Φώτου, καταφέρνουν με τη μαεστρία και την αληθοφάνεια που καταφέρνει η συγγραφέας να επιτύχει, να αποκτήσουν υπόσταση και να κοιτάξουν τον κάθε αναγνώστη απαιτώντας να τις γνωρίσει, να γνωρίσει τον κύκλο της ζωής τους, άλλοτε μικρό και άλλοτε μεγάλο.

Κάθε μια αλλά και όλες τους μας προκαλούν να συμπάσχουμε μαζί τους επιτρέποντάς μας ή καλύτερα καλώντας μας να  μεταφερθούμε στις γειτονιές τους την εποχή που οι μυρωδιές υπερτερούσαν και το γέλιο άλλοτε περίσσευε και άλλοτε είχε φιμωθεί από το κλάμα.

Και καθώς η ιστορία της Γιώτας Φώτου, μεγαλώνει με το υφάδι να προχωρά πάντα με τον έλεγχο της συγγραφέως, όλες τους οι γυναίκες που πρωταγωνιστούν σε αυτή την ανατρεπτική, με κορυφώσεις ιστορία μας προσκαλούν για να διαπιστώσουμε, όπως τότε αλλά και τώρα, πως ο πλούτος υπήρχε σε εκείνους που πάλευαν από το μηδέν, αλλά και στους άλλους που πατούσαν πάνω σε ζωές για να τον κατακτήσουν και να ηγηθούν αργότερα φορώντας τη μάσκα του πατριώτη.

Παράλληλα μέσα από τον έρωτα της Σουσάννας Ναζάρι, ανακαλύπτουμε, αν τυχόν δεν έτυχε να γνωρίζουμε πόσο οι θρησκείες ήταν τροχοπέδη στον έρωτα αλλοθρήσκων.

Όλες οι ηρωίδες,της Φώτου, μέσα από τα κεφάλαια που δεν προχωρούν γραμμικά, αντίθετα ξεδιπλώνουν τις ιστορίες τους από το χθες στο σήμερα, παρουσιάζονται με απόλυτη ισορροπία, με μοναδικές κορυφώσεις και εκπλήξεις που διαδέχονται η μια την άλλη και δεν επιτρέπουν τον αναγνώστη να μαντέψει ακόμη και λίγες σελίδες πριν από το τέλος.

Η ιστορία του Διώροφου της Τσιμισκής φτάνει σε μας από τις διηγήσεις της Ρόζας, αλλά και της Λουλούς, της Ειρήνης αλλά και της Αλέγκρας.

Κινηματογραφικά, δίχως φλυαρίες η συγγραφέας μας μεταφέρει από τον Πόντο στην Θεσσαλονίκη της Τσιμισκή, με τους Εβραίους να μεγαλουργούν, να προσφέρουν υψηλή μόρφωση στα παιδιά τους. Με τον χρόνο να τρέχει άλλοτε πίσω και άλλοτε στο σήμερα, φτάνουμε σε όμορφα σπίτια και σε χωριά κάπου έξω από την Σμύρνη, που σε μια βραδιά σβήνουν. Ο αναγνώστης κουβαλώντας στα ρουθούνια τη μυρωδιά της φωτιάς, πονά από τις φωνές του πόνου και λυγίζει καθώς βλέπει τα πάντα να καίγονται και όλα αυτά μέσα σε μια στιγμή από τα χέρια των καβαλάρηδων Τούρκων.

Συμπάσχει με τη Λουλού, τη Σμυρνιά. Πονάει για τον χαμένο έρωτα της Σουσάννας. Αγανακτεί με τη μητέρα Αρσενίου. Γονατίζει στη δύναμη της Λουλούς και μοιρολογά για το τέλος της. Καταλαβαίνει την φυγή της Πέρσας. Ανακουφίζεται από τις αποκαλύψεις όπως και η Ειρήνη Δελίογλου.

Και μαζί με τις γυναίκες που γεμίζουν το υφαντό της ιστορίας και στήνουν το τεράστιο ιστορικό χαλί  από το 1922 έως και σήμερα, δυναμώνουν και οι φωνές των ανδρών.

Παναγιώτης Χαραλαμπίδης, Συμεών Ναζάρι, Κωνσταντής Αρσενίου, Στέφανος Αρσενίου, Ντανιέλ μαζί και με πολλούς ακόμη ζωντανούς ήρωες, μέσα από τα γεγονότα που συμμετείχαν, αλλά και τις πράξεις και τις ενέργειες τους μας αποκαλύπτουν τις δικές τους αλήθειες για τις τέσσερις οικογένειες που ανήκουν. Ο καθένας χωριστά και μέσα από αιφνίδιες συναντήσεις σε διαφορετικό χωρόχρονο καταθέτουν όσα τους συνέδεσαν συνειδητά ή εν αγνοία τους.

Οι άνδρες της Φώτου, άλλοτε με τη σιωπή τους, την ντομπροσύνη τους και την ακεραιότητα τους, άλλοτε με τις απεχθείς πράξεις τους, όπως αυτή του λεκέ, καταδότη Ανέστη που πάτησε πάνω σε ζωές αδιαφορώντας για όσα δεινά και οδυνηρά προκάλεσε, σκιαγραφούν μοντέλα ανθρώπων που γέννησαν ελπίδα αλλά και σκοτάδι.

Τελικά μέσα από τις φωνές κα τη στάση των ανδρών ο αναγνώστης ακολουθεί μονοπάτια που γέννησαν χωρισμούς, προκάλεσαν αντίσταση, πάλη για την ζωή και μόχθο, μέχρι που γνωρίζει το θάνατο και ανακουφίζεται από την αναγέννηση.

Οι πενήντα χιλιάδες Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, οι ξεριζωμένοι Πόντιοι, Αρμένιοι και Σμυρνιοί συναντώνται στις σελίδες του μυθιστορήματος της Γιώτας Φώτου, μέσα σε γρήγορους ρυθμούς, με εξισορροπημένους ήρωες από διαφορετικές αφετηρίες και για αυτό μας παραδίδεται ένα υπέροχο, σφιχτό ιστορικό μυθιστόρημα.

Όλες οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι γενιές από τον ξεριζωμό του 1922 του 1923 μέχρι την Κατοχή, και το ολοκαύτωμα των Εβραίων, μέχρι τα ανθρώπινα πάθη, τους  έρωτες του τότε και του σήμερα, τις αδυναμίες και τα τερατουργήματα, τα μυστικά τις χαρές και την αποκάλυψη, όλα βρίσκουν μοναδική, ποιοτική θέση στο μυθιστόρημα της συγγραφέως.

Ο δυνατός λόγος, η μελετημένη προσέγγιση του θέματος που άφησε τόσες πληγές, μαζί με το αισιόδοξο μήνυμα, πως η ζωή δεν συγκαλύπτει όσα δαιμονικά μυαλά προκάλεσαν, αντίθετα αναλαμβάνει να τα αποκαλύψει, να πάρει θέση, να τα νικήσει και να προχωρήσει, αλλά και το μυστήριο που υπάρχει από την αρχή μέχρι τέλους, η ύπαρξη του καλού και του κακού όλα αυτά είναι τα δυνατά και αξιόλογα σημεία του βιβλίου που γεννούν συγκίνηση και τοποθετούν το βιβλίο της Φώτου σε υψηλή λογοτεχνική θέση.

Προηγούμενο άρθροΗ Θεία
Επόμενο άρθροΓαστρονομική διπλωματία. GR(eat)!
Γεννήθηκε στη Δυτική Γερμανία. Τα παιδικά της χρόνια τα έζησε στο Μαυρονέρι του νομού Κιλκίς και αργότερα στη Θεσσαλονίκη, όπου τελείωσε το Λύκειο της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής. Είναι πτυχιούχος της Σχολής Νηπιαγωγών Καρδίτσας καθώς και του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Α.Π.Θ. Σήμερα εργάζεται ως εκπαιδευτικός στη Θεσσαλονίκη. Από το 1996 ασχολείται με τη συγγραφή παιδικών βιβλίων και για ενήλικες. Σήμερα μετρά 34 τίτλους. Αναλυτική εργογραφία της μπορείτε να βρείτε στο προσωπικό ιστολόγιό της (blog): ardjanidou.psichogios.gr.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.