ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΖΗΤΟΥΝ 2 / Η Λίζη Καλλιγά συζητά με τη Δ. Κοντελετζίδου

1
1214
Έργο της Λίζης Καλλιγά.
Έργο της Λίζης Καλλιγά.
Έργο της Λίζης Καλλιγά.

Οι ρόλοι αντιστρέφονται. Οι καλλιτέχνες συζητούν με την ιστορικό τέχνης Δωροθέα Κοντελετζίδου περί τέχνης και άλλων δαιμονίων…

Λίζη Καλλιγά: ΔΩΡΟ ΘΕΑ !

θέλω να ξεκινήσω με αφορμή το ωραίο σου όνομα που με έβαλε σε σκέψεις! Τι σημασία έχει στην ζωή σου αυτό το ιδιαίτερο όνομα, αν έχει βέβαια….

Δωροθέα Κοντελετζίδου: Είναι ειρωνικό αλλά η σχέση με το όνομά μου άρχισε μετά δεκαοκτώ μου χρόνια, με τη άφιξη μου στη Γαλλία όπου για πρώτη φορά, μεταφρασμένο από τα πιστοποιητικά, χρησιμοποιήθηκε ως έχει. Η σχέση μου είναι αρκετά διχασμένη μιας και το πραγματικό -της γιαγιάς- είναι Ροδοθέα! Κατά τη βάπτιση μου, λοιπόν, ο παπάς δεν άκουσε καλά και έβαλε το Ρ στη θέση του Δ! Τυχαία, λοιπόν, ονομάστηκα Δωροθέα! Μέχρι και τα δεκαοκτώ μου, Λίζη, όλοι με φώναζαν Ροδιά ή Ροδούλα και μου άρεσε πολύ μιας και είχε να κάνει με το ρόδο (τριαντάφυλλο) ή το ρόδι και όλο το μη θρησκευτικό συμβολισμό που περικλείει. Όταν λοιπόν άρχισαν να με αποκαλούν Δωροθέα-Dorothée το ένοιωθα αρκετά ξένο. Με τα χρόνια το οικειοποιήθηκα, έμαθα την ιστορία της Αγίας Δωροθέας, του Επισκόπου Δωρόθεου αλλά πάντα ήταν μια εγκεφαλική υιοθέτηση του ονόματος και διόλου συναισθηματική ή ταύτισης με το ΔΩΡΟ ΘΕΑ. Το μόνο που έλεγα, χαριτολογώντας, σε διάφορα πειράγματα, είναι ότι είμαι δώρο στο Θεό και όχι Θεού δώρο! Τώρα, πλέον, μετά τόσα χρόνια το φέρω με χαρά μιας και γνωρίζω ότι έγινε μια ενήλικη ζύμωση μαζί του η οποία αποτελεί σημείο αναφοράς μιας δεδομένης χρονικής στιγμής που σηματοδοτήθηκε από σημαντικές αλλαγές στη ζωή μου. Μπορώ να ορίσω τη σχέση μου με το όνομα ως μια σχέση προγενέστερη και μεταγενέστερη με την εφηβική και την ενήλικη ζωή! Φαντάσου ότι, πριν μερικές μέρες, συνάντησα τυχαία στο δρόμο το πρώτο μου εφηβικό φλερτ και με αποκάλεσε ‘Ροδούλα’, ένοιωσα παιδάκι, έφηβη σαν να έβγαινα μέσα από ένα παραμύθι όπου χαμογελάω σχεδόν παιδικά, αθώα. Νοιώθω τρυφερά για το Ροδούλα, Ροδιά, ρεαλιστικά σκληρά, με το Δωροθέα.

Λ. Κ.: Ποια είναι η σχέση σου με το “θείο”;

Δ. Κ.: Απροσδιόριστη. Το ‘θείο’ για μένα είναι ένα είδος μεγαλείου που έχω αισθανθεί μέσα σε διάφορους αρχιτεκτονικούς χώρους, θρησκευτικούς ή μη. Ένα μεγαλείο που το αισθάνομαι με κάποια είδη μουσικής αλλά και μουσικά όργανα όπως παραδείγματος χάρη να παίζει το αρμόνιο και η άρπα σε καθολική εκκλησία και να ακούς Μπαχ, Βιβάλντι και άλλους. Αυτό το μεγαλείο το έχω αισθανθεί επίσης στη φύση, στη θάλασσα, στα βουνά. Δεν ξέρω εάν αυτό ονομάζεται ‘θείο’…

Λ. Κ.: Πως κατά την γνώμη σου επηρέασε την Τέχνη-ιστορικά-η έννοια του θείου αλλά και του Θεού; Αναφέρομαι κυρίως  στην Τέχνη της Δύσης αν και θα έχει πολύ ενδιαφέρον να δούμε και λίγο την Τέχνη στην Ανατολή, αλλά και ξεχωριστά το Βυζάντιο που είναι ανάμεσα.

Δ. Κ. : Σαφώς και εμφανώς μέχρι και σήμερα. Όσο αφορά στο Βυζάντιο υπάρχει μια μικρή σύγχυση η οποία περιχαρακώνεται γύρω από τις θρησκευτικές εικόνες ξεχνώντας τα διακοσμητικά μοτίβα και την επιρροή από την Ανατολή, είναι βέβαια επίσης ορατό, μέχρι και τώρα, ότι ο τρόπος διάταξης και αφήγησης στις τοιχογραφίες και στα ψηφιδωτά ήταν ένας τρόπος χειραγώγησης του βλέμματος ο οποίος ξεκινούσε από την παράλληλη όραση με την εικονογραφία και σε υποχρέωνε στην ανύψωση του βλέμματος ώστε να δημιουργηθεί το απόλυτο δέος και η επιβολή του Θείου μέσα από την ιεράρχηση της αφήγησης. Τώρα σε σχέση με τη Δύση ας μη ξεχνάμε ότι μέχρι και τον 17ο αιώνα που έγινε η μετάβαση στη Δύση από τον Ουμανισμό στην νεωτερικότητα όπου και υπήρξαν έντονες, πολιτικές, θρησκευτικές και στρατιωτικές συγκρούσεις, ο άνθρωπος και κατ’ επέκταση και ο καλλιτέχνης αφενός παρατηρούσε και αναπαρήγαγε «αρχαίους μύθους» υπό τη καθοδήγηση των εκάστοτε μεντόρων, αφετέρου ‘προσανατολιζόταν σε μια υποχρεωτική θρησκευτική θεματογραφία. Τα παραδείγματα άπειρα στην ιστορία της τέχνης. Με την έλευση του 16ου αιώνα αρχίζει να αναδεικνύεται ένα είδος διανοητή που επιδιώκει την αναπαράσταση, ως κάτοπτρο μιας πραγματικότητας η οποία είχε, βέβαια, όπως πάντα και τους πολέμιους της. Στο πλαίσιο αυτό συνδράμει και η μαθηματικοποίηση της φύσης η οποία  διαμορφώνει τη συνείδηση ότι  ο καλλιτέχνης-άνθρωπος αποτελεί μονάδα του σύμπαντος και όχι κέντρο, με αποκορύφωμα τον 18ο αιώνα όπου η αναζήτηση της καταγωγής της κίνησης του σύμπαντος από τον Ντεκάρτ αντικαθίσταται από τη μηχανική του Νεύτωνα ώστε ο άνθρωπος να καταλήγει να είναι ένα υποπροϊόν μιας ατελείωτης αυτόματης μηχανής που προϋπήρχε και θα προϋπάρχει. Ενώ όταν ο στρατηγός Βοναπάρτης ρωτάει το Λαπλάς για τη λειτουργία του Θεού στο σύστημά του η απάντησή του είναι «δεν έχω ανάγκη αυτής της υπόθεσης» (G. Gusdorf, La pensée au siècle des Lumières, 1971). Μπορούμε λοιπόν, συνοπτικά, να πούμε, ότι όλη αυτή η αγωνία του ανθρώπου συνδεδεμένη με την αποστολή του εκδηλώνεται στα σχέδια του Gericault και στα χαρακτικά του Goya -ή αργότερα με διαφορετική προσέγγιση στα έργα του Friedrich-  όπου οι μακάβριες σκηνές φέρουν την αγωνία του θανάτου, τη σχέση του ανθρώπου με το Θεό και το σύμπαν αλλά και τις επιστήμες.

Λ. Κ.: Πως νομίζεις ότι έχει διαμορφωθεί αυτή η σχέση-δηλαδή το θείο στην Τέχνη-στον 20ό αιώνα;

Δ. Κ.: Η σχέση της τέχνης με το θείο στον 20ό αιώνα ορίζεται, θα έλεγα, πλέον εκ των υστέρων, ότι ορίζεται από τη σχέση του καλλιτέχνη με τη φύση, το σύμπαν. Από τον Μαλέβιτς στους Αμερικάνους αφηρημένους εξπρεσιονιστές και στη Land art όπου επανέρχεται η ‘ζωγραφική του τοπίου’, παρατηρείται ότι ο καλλιτέχνης επιχειρεί ή να αποδομήσει το θείο και να στραφεί προς μια ‘συμπαντική ενεργειακή τέχνη’ ή να το ερμηνεύσει ως τμήμα ενός συνόλου του οποίου χρησιμοποιεί τα υλικά ώστε να το επανελέγξει αυτή όμως η προσέγγιση μπορεί να ερμηνευθεί ως μια αέναη διαμάχη μεταξύ του ανθρώπου και του θείου η οποία φέρει τα ίχνη του έκπτωτου ανθρώπου ή ακόμα καλύτερα τα ίχνη μιας ρομαντικής κατάνυξης ή μιας ποιμνιακής νοσταλγίας.

Λ. Κ.: Πως επηρέασαν θεωρίες όπως πχ του Δαρβίνου και άλλων επιστημόνων την σύγχρονη σκέψη και κατ’ επέκταση την Τέχνη;

Δ. Κ.: Επειδή η απάντηση εμπεριέχει τη σχέση του Δαρβίνου με τη φωτογραφία αλλά και άλλων επιστημόνων με την τέχνη, αποφάσισα να ‘αφιερώσω’ και την επόμενη ‘συζήτηση’ σ’ αυτή -αλλά και στην παρακάτω ερώτηση- αφού πρόκειται για ένα τεράστιο θέμα που επηρέασε και την τέχνη αλλά και τη νευροφυσιολογία.

Λ. Κ.: Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να σημειώσεις για την Ελληνική Τέχνη μέσα στον 20ό αιώνα, σε σχέση με το παραπάνω ερώτημα;

(Συνεχίζεται…)

 

Η Λίζη Καλλιγά είναι καλλιτέχνης

Η Δωροθέα Κοντελετζίδου είναι ιστορικός της τέχνης/διδάκτορας της θεωρίας.

 

 

1 ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.