CARTELΕΣ | Αφηγητής: Ένας παράδοξος ήρωας

0
173

«Ο αφηγητής είναι ένα ον φτιαγμένο από λέξεις και όχι από σάρκα και οστά, όπως οι συγγραφείς» γράφει ο Μάριο Βάργκας Λιόσα. Μα δεν είναι ο ίδιος ο συγγραφέας ο αφηγητής; Δεν είναι εκείνος που μας διηγείται την ιστορία; Στην πραγματικότητα… όχι. Ο αφηγητής, επιμένει ο Λιόσα, «ζει μόνο σε σχέση  με το  μυθιστόρημα που αφηγείται και ενώ το αφηγείται (τα όρια της μυθοπλασίας είναι κατά  τα όρια της ύπαρξής του), σε αντίθεση  με το συγγραφέα, που έχει μια ζωή πιο πλούσια και ποικίλη, που προηγείται και έπεται της γραφής του μυθιστορήματος, το οποίο ούτε καν κατά την περίοδο της συγγραφής δεν απορροφά  πλήρως της ύπαρξή του».

Ο συγγραφέας είναι ο δημιουργός που θα συλλάβει την ιδέα της ιστορίας που στην συνέχεια θα αποτυπώσει μέσω του ή των αφηγητών γιατί μπορεί να είναι περισσότεροι του ενός. Ο ίδιος θα κάνει «απευθείας ανάθεση» και για χρονικό διάστημα, τόσο όσο θα διαρκέσει η «αφήγηση» της συγκεκριμένης ιστορίας. Και ο αφηγητής που θα επιλέξει θα έχει ίσως κάποια από τα δικά του χαρακτηριστικά, θα αλιεύσει στα νερά της δικής του ζωής ίσως και θα κουβαλά και πάλι δυνητικά κάποιες από τις δικές του στάσεις, απόψεις, κομοσθεωρήσεις.

Ωστόσο, όπως σωστά επισημαίνει ο Βάργκας ο συγγραφέας είναι πολλά περισσότερα από τον αφηγητή του γιατί η ζωή του είναι το άθροισμα δεκάδων ή και χιλιάδων ιστοριών, ανείπωτων, μισο-ειπωμένων. Από αυτές, μόνο λίγες θα καταλήξουν στο στάδιο της «εξομολόγησης». Και από αυτές ενδεχομένως κάποιες να χαθούν κάπου στα μέσα της αφήγησης εάν ο δημιουργός, ο συγγραφέας, ανακαλύψει καθ` οδόν ότι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις να ειπωθούν. Ποιες είναι αυτές ; Η εξής μία. Να νιώθει ότι η συγκεκριμένη ιστορία αξίζει να ειπωθεί. Το «αξίζει» πάντα σύμφωνα με την δική του ιδιότροπη αξιολογική κλίμακα. Εξάλλου αν δεν πειστεί  ο ίδιος, πώς θα πείσει τους άλλους για την «αλήθεια» της ιστορίας του; Δηλαδή το… ψεύδος της. Δηλαδή μια ιστορία φανταστική που πείθει για πραγματική; Εκεί θα κριθεί η ικανότητά του. Στην επιτυχία του να διηγηθεί με αλήθεια μια ψεύτικη ιστορία, να μετουσιώσει σε πραγματική μια φανταστική ιστορία. Εάν τα καταφέρει, θα έχει την χαρά να «υπογράψει» ένα καλό βιβλίο.

Σε όλη αυτή τη διαδρομή, απόλυτος σύμμαχος θα είναι ο αφηγητής του. Αυτός που είτε ως μέρος ο ίδιος της ιστορίας, είτε ως εξωτερικός παρατηρητής θα βάλει τα γεγονότα στη σειρά και θα μιλήσει γι` αυτά. Από την οπτική γωνία που θα του παραχωρήσει ο συγγραφέας. Έξω από την ιστορία, μέσα στην ιστορία, ή κάποιες φορές, όταν η μαεστρία ξεφεύγει του μετρίου, και μέσα και έξω. Είναι έτσι ο αφηγητής – γίνεται κατ` ανάθεση – η κύρια φωνή. Από αυτή θα δημιουργηθεί εν πολλοίς η ατμόσφαιρα, θα ξεκαθαρίσει το αφηγηματικό τοπίο, το σκηνικό, από αυτόν θα ανοιγοκλείνει η αυλαία, και οι άλλοι ήρωες θα κινούνται όχι ως μαριονέτες στα χέρια ενός ικανού καθοδηγητή, αλλά ως αυτόνομες υπάρξεις στα μάτια ενός προσεκτικού παρατηρητή. Αυτός, ο αφηγητής, θα μιλά για όλα, είτε με τη δική του φωνή, στο πρώτο πρόσωπο, είτε με την φωνή των άλλων όταν η αφήγηση θα γίνει σε τρίτο πρόσωπο. Και όταν ο δημιουργός του επιλέξει την παλινδρόμηση από το ένα πρόσωπο στο άλλο τότε το τεχνικά δύσκολο εγχείρημα αν διατηρήσει την καθαρότητα των φωνών και των μορφών θα έχει δημιουργήσει μια πολύ καλή ιστορία.

Από όλους τους ήρωες, ο αφηγητής, είναι ίσως ο πιο κοντινός στο δημιουργό. Τα δικά του παπούτσια θα τα φορέσει λίγο παραπάνω από των αλλονών. Τη δική του φωνή θα την ακούει σταθερά στο κεφάλι του κι ας είναι δικές του οι λέξεις που του δανείζει. Κάποτε το ξεχνά και αυτό το δάνειο. Όταν ο αφηγητής στο μυαλό του συγγραφέα αυτονομηθεί και γίνουν οι λέξεις δικές του.

Κάποτε, η ιστορία τελειώνει. Κάποτε ο αφηγητής θα εξατμισθεί στο τίποτε της τελειωμένης ιστορίας αλλά και στο πάντα της ιστορίας που γράφηκε καλά. Ο δημιουργός θα αποχαιρετίσει τους ήρωές τους, θα πάρει πίσω τις φωνές που τους δάνεισε. Θα πάρει πίσω και την φωνή του αφηγητή του. Αυτή θα είναι η πιο δύσκολη επιστροφή γιατί τούτη η φωνή, η πιο δυνατή, η πιο διαυγής, η πιο καθοριστική είναι δύσκολο να «επιστραφεί» και να μην δημιουργήσει αναταράξεις…

  • ΕΤΙΚΕΤΕΣ
  • home
Προηγούμενο άρθροΑνανεωμένος ο FM100: νέα πρόσωπα και εκπομπές από τις 27 Ιανουαρίου!
Επόμενο άρθροΖιλ Ντε Ρε: άγιος ή δολοφόνος;
Γεννήθηκα στις 8 Μαρτίου του 1973 ένα μεσημέρι μιας μάλλον κρύας ημέρας. Η γέννησή μου την ημέρα της γυναίκας θα έπρεπε, κατά την άποψη των άλλων, να με σημαδέψει με την ευθύνη να εκπροσωπήσω επάξια το «ασθενές φύλλο» στην αέναη μάχη του με το, υποτίθεται, ισχυρό. Η διαφορά είναι ότι εγώ ποτέ δεν πίστεψα σε αυτή την ευθύνη αλλά ούτε και σε αυτή τη μάχη. Ήθελα να γίνω δημοσιογράφος από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Κανείς δεν με προετοίμασε κατάλληλα για τα θέλω μου και έτσι αναγκάστηκα να τα «λουστώ». Η μάχη συνεχίζεται ακόμη. Πέρασα λοιπόν από αυτά τα σκαλοπάτια, τα ανέβηκα με κόπο μέχρι ενός σημείου και στο πρώτο πλατύσκαλο κοίταξα πάνω και είδα ότι στην άνοδο με περιμένει… κατηφόρα. Κι έτσι έφυγα για να προστατεύσω την αγάπη μου. Έτσι γίνεται με τα μεγάλα πάθη. Πρέπει να τα εγκαταλείψεις για να τα κρατήσεις ανέπαφα και ακέραια στην καρδιά σου. Έκτοτε είχα την ευτυχία να βρω τον σύντροφο που με τρέφει με λέξεις και συναισθήματα καθημερινά. Κι έτσι οι λέξεις αποκτούν άλλο νόημα. Και μαζί με αυτές μια ανάγκη, που και που, να τις μοιράζομαι με εκείνους που δίνουν καθημερινά τη μάχη με άλλες λέξεις, τις δικές τους. Γιατί οι λέξεις είναι δυνατό πράγμα κι ας επιλέγουμε συχνά να τις αγνοούμε, να τις προσπερνάμε, να αδιαφορούμε για την εξαγνιστική, την καθαρτική ιδιότητά τους. Το ThinkFree είναι για μένα ο πομπός και ο δέκτης αυτής της πεποίθησης. Και η ευκαιρία να ανταμώσω ξανά με ανθρώπους που μοιράστηκαν μαζί μου δυνατές λέξεις στο παρελθόν, όπως ο Γιάννης και η Ξανθούλα. Κι όσο ανταμώνουμε με τις λέξεις, ανταμώνουμε και με τους ανθρώπους. Και τι άλλο να ζητήσει κανείς;

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.