Η ΑΠΟΡΙΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ, Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΘΕΟΤΟΚΑ, Ο ΑΓΩΝΑΣ ΚΑΡΑΝΤΙΝΟΥ

0
1033
Μελίνα Μερκούρη στη "Μήδεια" (1976)
Ο Σωκράτης Καραντινός (δεξιά) με τον Γιώργο Ιορδανίδη (αριστερά), στο γραφείο του (από το αρχείο του Γιάννη Ιορδανίδη)
Ο Σωκράτης Καραντινός (δεξιά) με τον Γιώργο Ιορδανίδη (αριστερά), στο γραφείο του (από το αρχείο του Γιάννη Ιορδανίδη)

Γράφει ο Γιάννης Θ. Κεσσόπουλος / gkessopoulos@gmail.com

Στα τέλη Νοεμβρίου 1960, συγκεντρωμένη μια ομάδα πνευματικών ανθρώπων στο σπίτι του τότε Υπουργού Προεδρίας Κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Τσάτσου, ο Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής ρώτησε τον Γιώργο Θεοτοκά: «Τι μπορεί να κάνει κανείς για την προαγωγή της πνευματικής ζωής του τόπου;» και ο Θεοτοκάς απάντησε: «Να κάνετε Θέατρο στη Θεσσαλονίκη». Έτσι περιγράφει ο σκηνοθέτης Γιάννης Ιορδανίδης το πως έπεσε ο «σπόρος» για την ίδρυση της δεύτερης κρατικής σκηνής, μεταφέροντας τη μαρτυρία του πατέρα του Γιώργου, ο οποίος υπήρξε ιδρυτικό μέλος του ΚΘΒΕ και γενικός γραμματέας του ΚΘΒΕ επί 30 χρόνια.

Ο Κ. Καραμανλής έδειξε αμέσως ενδιαφέρον και ζήτησε σχέδιο οργάνωσης και προϋπολογισμό από το σκηνοθέτη και διευθυντή τότε της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου Σωκράτη Καραντινό, όπως περιγράφει ο τελευταίος. Ο 56χρονος τότε σκηνοθέτης που είχε ξεκινήσει την πορεία του στο ελληνικό θέατρο το 1933 με το έργο «Κατά φαντασίαν ασθενής» του Μολιέρου, σε περίπου δέκα μέρες υπέβαλε το σχέδιο και τον προϋπολογισμό.

Έτσι, στις 3 Δεκεμβρίου 1960, με επιστολή του ο Σωκράτης Καραντινός προς τον πρωθυπουργό, έκανε το δεύτερο βήμα: «Εις εκπλήρωσιν εκφρασθείσης επιθυμίας υμών, λαμβάνω την τιμή να υποβάλω Υμίν συνημμένως ΣΧΕΔΙΟΝ ΙΔΡΥΣΕΩΣ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, μετά συνοπτικού ετησίου προϋπολογισμού. Το σχέδιον τούτο και ο συνυποβαλλόμενος προϋπολογισμός εξεπονήθησαν εν πνεύματι αυστηράς οικονομίας και σοβαρών καλλιτεχνικών προθέσεων, προβλέπει δε κατά μέγα μέρος την ικανοποίησιν του περί θεάτρου αισθήματος της ελληνικής Επαρχίας».

Χωρίς χρονοτριβή, στις 19 Δεκεμβρίου υπογράφηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο η πράξη περί οργανώσεως θεάτρου στη Θεσσαλονίκη η οποία δημοσιεύθηκε στις 13 Ιανουαρίου 1961, ημερομηνία που, όπως επισήμανε τον απολογισμό του πρώτου έτους ο Καραντινός, «ουσιαστικά αρχίζει η ιστορία του ΚΘΒΕ».

Τον Ιούνιο του 1961 στον εξώστη του Βασιλικού Θεάτρου έγιναν τα εγκαίνια του νέου αυτού θεατρικού οργανισμού.

Η προσωρινή διοίκησή του ανατέθηκε σε «Επιτροπή Οργανώσεως Θεάτρου Βορείου Ελλάδος» έως ότου να δημοσιευτεί ο ιδρυτικός νόμος, κάτι που τελικά έγινε με ΦΕΚ στις 24 Σεπτεμβρίου 1964.

Κάπως έτσι, πριν από 54 χρόνια, γεννήθηκε το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος…

Γενικός διευθυντής ορίστηκε ο Σωκράτης Καραντινός, ο οποίος παρέμεινε στη θέση μέχρι τον Απρίλιο του 1967. Πρώτος πρόεδρος τοποθετήθηκε ο λογοτέχνης Γιώργος Θεοτοκάς. Αντιπρόεδρος ανέλαβε ο καθηγητής Αλέξανδρος Συμεωνίδης, γενικός γραμματέας ο ποιητής Γιώργος Θέμελης, ενώ μέλη της Επιτροπής ορίστηκαν ο καθηγητής Στίλπων Κυριακίδης – πρόεδρος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, ο καθηγητής Λίνος Πολίτης – πρόεδρος της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας «Τέχνη», ο διευθυντής της Εθνικής Τραπέζης Β. Χατζηκυριακού και ο πρόεδρος της ΔΕΘ Γ. Γεωργιάδης. Ο Γενικός Διευθυντής Σ. Καραντινός, ο ποιητής Γ. Θέμελης και ο καθηγητής Λ. Πολίτης αποτέλεσαν την Καλλιτεχνική Επιτροπή.

Τα προβλήματα δεν έλειψαν από το ξεκίνημα κιόλας. Ο προϋπολογισμός ήταν πιο χαμηλός από αυτό που ζητήθηκε, σχεδόν στο μισό. Και ο αριθμός των ηθοποιών του νέου θιάσου μόλις 20…

Όπως μαρτυρά ο Ιορδανίδης, στις παραστάσεις των πρώτων χρόνων του ΚΘΒΕ έλαβαν μέρος, μεταξύ άλλων, οι ηθοποιοί Άννα Συνοδινού, Τίτος Βανδής, Δημήτρης Παπαμιχαήλ, Χρήστος Ευθυμίου, Ίλια Λιβυκού κ.ά. «Ιδιαίτερα πρέπει να υπογραμμισθεί η παρουσία της πρώτης Κυρίας του ελληνικού θεάτρου κ. Κυβέλης, η οποία τίμησε με τη συμμετοχή της από το δεύτερο κιόλας χρόνο λειτουργίας του ΚΘΒΕ τις διανομές των παραστάσεων» σημειώνει.

Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Αμέσως άρχισε η προετοιμασία για την πρώτη παράσταση, που προγραμματίστηκε το καλοκαίρι του 1961. «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή, σε μετάφραση Φ. Πολίτη, για να παρουσιαστεί στα αρχαία θέατρα Φιλίππων και Θάσου.

Στις 20 Αυγούστου 1961, μετά το ανέβασμα της πρώτης παράστασης στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, ο Σ. Καραντινός μιλούσε για έναν καλλιτεχνικό οργανισμό που «ανδρούμενος, έχει να προσφέρει ανυπολόγιστες υπηρεσίες στην πρόοδο και τον πολιτισμό του Έθνους»!

Με άρθρο του στο «Βήμα», ο πρόεδρος Γ. Θεοτοκάς, περιέγραφε την εμπειρία της πρώτης παράστασης. «Βαθύτατα συγκινητική ήταν και η απόκριση του λαού της Μακεδονίας και της Θράκης στην πρόσκληση που του έγινε. Αυθόρμητα, χωρίς καμιά άλλη προτροπή εκτός από την απλή διαφήμιση του Θεάτρου, κινήθηκε το πλήθος προς τους Φιλίππους από τη Φλώρινα ως την Αλεξανδρούπολη, συν γυναιξί και τέκνοις, σε σημείο μάλιστα όπου, ορισμένες ώρες, ανησυχήσαμε σοβαρά μήπως η προσέλευση των θεατών ξεπερνούσε τα επιτρεπόμενα όρια» γράφει, επισημαίνοντας «το πόσο διψά ο ελληνικός λαός για παιδεία αληθινή και για υψηλή τέχνη, το πόσο είναι έτοιμος να αγκαλιάσει και να αγαπήσει κάθε ανώτερη πολιτιστική εκδήλωση που του προσφέρεται». Στο ίδιο άρθρο θέτει και τους στόχους που έβαλε εξαρχής η πρώτη διοίκηση για το νέο Κρατικό Θέατρο, όπως π.χ. «να αναδείξει και να επιβάλλει τους δικούς του καλλιτέχνες».Επίσης, μιλά για τις δυσκολίες του ξεκινήματος, για την επιβλητικότητα των αρχαίων θεάτρων Φιλίππων – Θάσου, αλλά και για τα μικρά αλλά απαραίτητα έργα υποδομής που θα έπρεπε να γίνουν ώστε «το επόμενο καλοκαίρι να έχει ο ελληνικός βορράς την Επίδαυρό του ολοκληρωμένη»!    

Πάντως, ο «Οιδίπους Τύραννος» ερχόμενος στη Θεσσαλονίκη παρουσιάστηκε για 3 παραστάσεις στο Καυτανζόγλειο Στάδιο, μετά από αίτημα της ΔΕΘ να παρουσιαστεί και στη Θεσσαλονίκη, κάτι που δεν άρεσε καθόλου στον Καραντινό καθώς, όπως έλεγε, το αρχαίο δράμα δεν πρέπει να βγαίνει από το φυσικό του χώρο, δηλαδή ένα αρχαίο θέατρο.

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ

Το νέο Θέατρο επρόκειτο να στεγαστεί στο Θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, το κτίριο της οποίας όμως δεν είχε αποπερατωθεί, αν και επρόκειτο να παραδοθεί στις 28 Οκτωβρίου 1961. Γι’ αυτό και από τις 2 Δεκεμβρίου 1961 έως το καλοκαίρι 1962 φιλοξένησε τις έξι πρώτες χειμερινές παραστάσεις. Το Βασιλικό χτίστηκε το 1940 και το 1943-44 φιλοξένησε το «Κρατικό Θέατρο Θεσσαλονίκης, που ιδρύθηκε εκείνη την εποχή για εθνικούς λόγους.

Το Εθνικό Θέατρο παραχώρησε πρόθυμα το Βασιλικό στο ΚΘΒΕ, δεν δέχθηκε όμως να καλύψει τις δαπάνες. «Δε θα ξεχάσω το πόσο έτρεχε η στέγη του κατά τη δοκιμή της ορχήστρας, όταν έπιασε η βροχή» αναφέρει στον απολογισμό του, σημειώνοντας ότι τελικά μέσα σε 20 μερόνυχτα με δουλειά εξαντλητική όλων των τεχνικών και καλλιτεχνικών δυνάμεων, «η αίθουσα μεταμορφώθηκε, ζεστάθηκε αισθητικά και πραγματικά» και κάπως έτσι η Θεσσαλονίκη απόκτησε μια «ωραία στέγη».

Την πρώτη χειμερινή περίοδο ακολούθησε «Εαρινή περιοδεία» σε 15 πόλεις της Μακεδονίας και της Θράκης. Από το 1966 εγκαινιάστηκαν παραστάσεις σε μικρότερα αστικά κέντρα και αγροτικές περιοχές, υπό τον γενικό τίτλο «Φθινοπωρινή περιοδεία». Στο μεσοδιάστημα το ΚΘΒΕ δεν περιορίστηκε στις κλειστές σκηνές αλλά παρουσίασε παραστάσεις σε υπαίθριους χώρους και φυσικά κηποθέατρα.

Ο Καραντινός από τη πρώτη στιγμή αντιμετώπισε το αίτημα της προτίμησης των καλλιτεχνικών δυνάμεων που διέθετε η Θεσσαλονίκη. Αφού μιλά με σκληρή γλώσσα για τους επικριτές, λέει ότι«Παρ’ όλα αυτά, κατά τη συγκρότηση του θιάσου καλέστηκαν και ακούστηκαν όλοι κι απ’ αυτούς διαλέχτηκαν όσοι ήταν βολετό να χρησιμοποιηθούν τακτικά ή έκτακτα στις παραστάσεις του ΚΘΒΕ». Έτσι, όπως λέει, από τους 38 οι 28 ήταν καλλιτεχνικά στοιχεία του τόπου, υποστηρίζοντας ότι κανείς διευθυντής που καλούνταν σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα να οργανώσει εξαρχής το θέατρο δεν θα «διακινδύνευε» το πρώτο ξεκίνημα με ηθοποιούς άγνωστους σ’ αυτόν.

Στον απολογισμό του πρώτου έτους λειτουργίας του ΚΘΒΕ, ο Καραντινός επέμεινε ότι «η παρουσία της οργανωμένης καλλιτεχνικής έκφρασης, η προσφορά της τέχνης και στην τελευταία άκρη του τόπου είναι υποχρέωση των καλλιτεχνών, της πνευματικής ηγεσίας του Έθνους και της Πολιτείας». Χαρακτήριζε «ιστορικό γεγονός ότι το Κρατικό αυτό Θέατρο ιδρύθηκε στην επαρχία και όχι στην υδροκέφαλη Αθήνα, με έδρα τη συμπρωτεύουσα και χώρο τις πόλεις της ελληνικής υπαίθρου».

Κλείνοντας τα 54 χρόνια, το ΚΘΒΕ «πατά» στη φιλοσοφία των γεννητόρων του. Οι «επίγονοί» τους, η πρόεδρος Μ. Λυσαρίδου και ο καλλιτεχνικός διευθυντής Γ. Βούρος αυτή τη φιλοσοφία έχουν θέσει από τον Ιούνιο του 2013 ως βάση στρατηγικής ανάπτυξης, δίνοντας έμφαση στον καλλιτεχνικό, εκπαιδευτικό και κοινωνικό του ρόλο, απλώνοντας τις δράσεις του έξω από τα κλειστά θέατρα, με παραστάσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, κερδίζοντας και πάλι την αγκαλιά του κοινού. Οι θεατές του και οι φίλοι του αυξάνονται διαρκώς, παρά το γεγονός ότι εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα κοινά με την εποχή της γέννησής του -με κορυφαίο την (μη) επαρκή οικονομική στήριξη από την πολιτεία.

 

Η Δραματική, το Χοροθέατρο, η Όπερα
Υπήρξε το πρώτο θέατρο στην Ελλάδα που καθιέρωσε εναλλασσόμενο δραματολόγιο. Παράλληλα οργάνωσε σειρά λογοτεχνικών πρωινών με διακεκριμένους ομιλητές. Από το 1973 λειτουργεί και η Δραματική Σχολή του Κρατικού Θεάτρου, που παρέχει δωρεάν πλήρη θεατρική και γενικότερα καλλιτεχνική παιδεία και αποτελεί φυτώριο για νέους ηθοποιούς. Από το Νοέμβριο του 1977 άρχισε να λειτουργεί το «Θέατρο της Θράκης» με έδρα την Κομοτηνή. Στην αποκεντρωτική αυτή προσπάθεια προστέθηκε ύστερα από μια διετία και το «Θέατρο Ανατολικής Μακεδονίας» με έδρα τις Σέρρες. Οι δύο αυτές σκηνές λειτούργησαν ως το 1984.
Από το Δεκέμβριο του 1977 λειτουργεί και η Παιδική Σκηνή, η οποία από το Δεκέμβριο του 1984 πήρε κατά καιρούς τη μορφή ενός πρωτότυπου είδους κουκλοθεάτρου. Το Δεκέμβριο του 1982 στο καλλιτεχνικό δυναμικό του Κ.Θ.Β.Ε. ενσωματώθηκε η χορευτική ομάδα «Αέναον Χοροθέατρο» του Ντανιέλ Λομέλ κι έτσι, για πρώτη φορά η πόλη της Θεσσαλονίκης απέκτησε μόνιμη σκηνή με τακτικές παραστάσεις χορού τόσο στη Θεσσαλονίκη όσο και σε άλλες πόλεις. Τέλος, το 1997 ιδρύθηκε ως αυτοτελές τμήμα του Κ.Θ.Β.Ε η Όπερα Θεσσαλονίκης, η οποία συγχωνεύτηκε με το ΚΘΒΕ σύμφωνα με τον Ν.4002/2011.
ΠΗΓΗ ntng.gr

*Πηγή πληροφοριών «Σαράντα χρόνια Θέατρο», Σ. Καραντινός (Αθήνα 1971)

**Θερμές ευχαριστίες στην Ελπίδα Βιάννη, προϊσταμένη Τμήματος Εκδόσεων και Δημοσίων Σχέσεων για τη βοήθεια στη συγκέντρωση του βασικού υλικού, καθώς και στον Γιάννη Ιορδανίδη για το υλικό από το προσωπικό του αρχείο σχετικά με την ίδρυση του ΚΘΒΕ.  

***Το κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό της ΠΕΕΒΕ «Θεσσαλονικέων Πόλις», τ. 51, Μάρτιος 2015, με αφορμή τη συμπλήρωση 54 χρόνων από την ίδρυση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος

Προηγούμενο άρθροΚΕΡΔΙΣΤΕ 5 ΔΙΠΛΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΥΛΑΙΑ!
Επόμενο άρθρο“ΟΔYΣΣΕΙΑ” ΜEΣΑ ΣΤΙΣ ΓΙΟΡΤEΣ
Σπούδασα νομικά στο ΑΠΘ, θέλοντας να γίνω δημοσιογράφος. Παράλληλα, φωτογραφία από μεράκι. Κλικ με ριπές. Γιατί η ματιά έχει μεγαλύτερη αξία από οποιοδήποτε μηχάνημα. Πρώτη στάση 1996, στα Σπορ του Βορρά του Μπούζα και στον Ελληνικό Βορρά του Μέρτζου. Δεύτερη στάση στον free press «εξώστη» του αξέχαστου Τάσου Μιχαηλίδη. Τρίτη στάση, Μάρτιο 1998, στην ιστορική εφημερίδα «Μακεδονία» και στα πολιτιστικά με αρχισυντάκτη τον άλλον αξέχαστο Χρήστο Αρνομάλλη (πολιτιστικός ρεπόρτερ, προϊστάμενος πολιτιστικού, συντάκτης ύλης πολιτικού, αρθρογράφος). Και διευθυντή τον αείμνηστο Λάζαρο Χατζηνάκο. Τέλειωσα με τη «Μακεδονία» το 2006 ως διευθυντής σύνταξης της κυριακάτικης έκδοσης, όταν ακόμη η εφημερίδα πουλούσε 17.000 φύλλα. Μετά ήρθε το «Κεντρί» όπου συνεργάστηκα ως σύμβουλος έκδοσης κι έπειτα η free press «Karfitsa» στην οποία εργάστηκα ως διευθυντής από τον Φεβρουάριο του 2010 ως τον Μάιο του 2011. Από το Μάιο 2016 ως τον Μάρτιο 2018 αρθρογράφος στη thessnews. Παράλληλα, όλα αυτά τα χρόνια, γραφείο Τύπου σε δύσκολες μάχες (Νομαρχία Θεσσαλονίκης, Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας), του ΚΘΒΕ, ειδικός σύμβουλος σε θέματα επικοινωνίας του Δημάρχου Δέλτα και λογογράφος λόγων κρίσιμων. Σταθερά, από την πρώτη του μέρα, στο thinkfree.gr, καταφύγιο λέξεων και σκέψεων. Καταφύγιο δημιουργικότητας στην εποχή που ο χώρος των ΜΜΕ έχει διαλυθεί και τα πάντα αμφισβητούνται. Καταφύγιο αξιοπιστίας και αλήθειας στην εποχή των fake news και του κιτρινισμού. https://www.facebook.com/gkessopoulos

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.