Η πορεία προς την ελευθερία του Τύπου

0
941

Ο Τύπος έχοντας περίοπτη θέση στην πολιτικοποίηση και κοινωνικοποίηση του ανθρώπου χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως «τέταρτη εξουσία» και «δημόσια αποστολή». Ανατρέχοντας στις σελίδες της ιστορίας με σκοπό να βρω στοιχεία για την πορεία της ελευθερίας του Τύπου τόσο στην Ελλάδα όσο και στα υπόλοιπα Κράτη, ανακάλυψα πως στον ελληνικό χώρο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι υπόδουλοι Έλληνες στερήθηκαν την ελευθερία της σκέψης, της γνώμης και φυσικά του Τύπου. Σε αντίθεση με την τότε ανθούσα ελληνική κοινότητα στο εξωτερικό, η οποία επιδόθηκε στην έκδοση βιβλίων, περιοδικών και εφημερίδων και αναγνωρίστηκε ως η γενέτειρα του ελληνικού ελεύθερου Τύπου. Την ίδια περίοδο πολλοί φωτισμένοι άνθρωποι όπως ο Ρήγας Βελεστινλής μέσα από έργα τους διατηρούσαν ζωντανό στις συνειδήσεις των Ελλήνων το δικαίωμα της ελεύθερης σκέψης και της ελεύθερης έκφρασης.

Αρκετά δεσμευτικά παρόλα αυτά υπήρξαν τα μέτρα που λήφθηκαν από τον Όθωνα όταν ήρθε στην Ελλάδα. Τα μέτρα αυτά αποσκοπούσαν να παρεμποδιστεί η έκδοση εφημερίδων και να επιβάλλονται αυστηρές ποινές σε δημοσιογράφους. Ωστόσο με το άρθρο 10 του Σ. του 1844, κατοχυρώθηκε η ελευθερία της έκφρασης και της γνώμης. Πληρέστερη διατύπωση της ελευθερίας του Τύπου γίνεται με το άρθρο 14 του Σ. το 1864, το οποίο απαγορεύει κάθε προληπτικό μέτρο περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό τις περιπτώσεις κατασχέσεως εντύπων. Στο άρθρο αυτό με την αναθεώρηση του 1911, προστέθηκε η απαγόρευση δημοσιεύσεως ειδήσεων που ανάγονται σε στρατιωτικές κινήσεις ή έργα οχυρώσεως και καθιερώθηκε η αλληλέγγυη αστική ευθύνη του εκδότη εφημερίδας και του συγγραφέα στα κείμενα του οποίου απευθύνονται στον ιδιωτικό βίο.

Με το άρθρο 16 του Σ. του 1927 προστίθεται η λήψη μέτρων «προς καταπολέμηση της προσβάλλουσης τα δημόσια ήθη φιλολογίας» και ορίζει ότι τα «αδικήματα του Τύπου δε θεωρούνται ως επ’ αυτοφώρω» Το Σ. του 1952 (αρ.14) προβλέπει την κατ’ εξαίρεση κατάσχεση εντύπων και την απαγόρευση ασκήσεως του δημοσιογραφικού επαγγέλματος καθώς και την επανόρθωση ψευδών ειδήσεων. Επίσης ορίζει τα αδικήματα του Τύπου ως αυτόφωρα.

Στα Ελληνικά Συντάγματα η ελευθερία του Τύπου διακηρύχθηκε στο άρθρο Η΄ του Συντάγματος του Άστρους του 1823. Το άρθρο αυτό επέτρεπε στους Έλληνες να εκφράζουν την άποψη τους και δια Τύπου χωρίς όμως να αντιβαίνουν στις ηθικές αρχές, την Χριστιανική Θρησκεία και χωρίς την παρουσία προσωπικών ύβρεων. Με το Σύνταγμα της Τροιζήνας του 1827, προστέθηκε με το άρθρο 26, η απαγόρευση της λογοκρισίας.

Μετά το Σύνταγμα αυτό ακολούθησε μια περίοδος ανελευθερίας του Τύπου μέχρι το 1974, αυτό οδήγησε στη θέσπιση του Σημερινού Συντάγματος το 1975, το οποίο ουσιαστικά διατηρεί τη διατύπωση του αρ.14 του Σ. Του 1952 προσθέτει όμως τη δυνατότητα στο νομοθέτη να ορίσει τα προσόντα ασκήσεως του δημοσιογραφικού επαγγέλματος. Έκτοτε το αρ.14 του Σ. διατηρήθηκε με την αναθεώρηση του 2001 ενισχύθηκε και τροποποιήθηκε.

(ΕΣΗΕΑ)
Αρ.14 παρ.1 «Καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια
τύπου τους στοχασμούς του τηρώντας τους νόμους του Κράτους»,
Παρ.2 «Ο Τύπος είναι ελεύθερος. Η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται.
Άρθρο 10 ΕΣΔΑ παρ.1.εδ.α΄, β΄: «Παν προσώπον έχει δικαίωμα είς την ελευθερίαν λήψεως ή μεταδόσεως πληροφοριών ή ιδεών, άνευ επεμβάσεως δημοσίων αρχών και άσχετως συνόρων».

Το Σύνταγμα του 1975 διατηρούσε τον έλεγχο της ραδιοφωνίας από το κράτος και τον επέκτεινε και στην τηλεόραση. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 είχε αρχίσει να τίθεται πιο έντονα το αίτημα για μη κρατική ραδιοφωνία προς τα μέσα, για τηλεόραση. Το 1987,οι δήμαρχοι της παράταξης της Νέας Δημοκρατίας 1730/1987 (Έβερτ, Ανδριανόπουλος, Κούβελας) συμφώνησαν να συστήσουν αντιπολιτευτικό μέτωπο με το νόμο 1730/1987, ιδρύοντας δημοτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς σε Αθήνα, Πειραιά και Θεσσαλονίκη. Έτσι συστήθηκαν και λειτούργησαν ο Αθήνα 9,84, το κανάλι 1 Πειραιά και το FM 100, με την επίβλεψη των δήμων στους οποίους ανήκαν. Σύντομα ιδρύθηκαν δεκάδες σταθμοί σε όλη τη χώρα, φέρνοντας τη λεγόμενη άνοιξη της ραδιοφωνίας που δεν άργησε να φέρει την άνοιξη και στο τηλεοπτικό πεδίο. Την Δευτέρα, 24 Οκτωβρίου 1988, ξεκινά ανεπίσημα στην Αθήνα, η αναμετάδοση των πρώτων δορυφορικών καναλιών που ολοκληρώνεται 2 μέρες μετά, όταν πλέον στον αέρα βρίσκονται 6 συνολικά προγράμματα.

Ο ρόλος του τύπου δεν είναι αποκλειστικά η ατομοκεντρική του θεώρηση δηλαδή η ελευθερία έντυπης έκφρασης, η ελευθερία άσκησης επαγγελμάτων τύπου, η ελευθερία έκδοσης κλπ. αλλά κυρίως ότι λειτουργεί ως όχημα ενημέρωσης του λαού και ιδίως ως μέσο συμμετοχής των πολιτών στις δημόσιες υποθέσεις. Ο Τύπος θέτει βάσεις για την εδραίωση της δημοκρατίας και γι αυτό το Σύνταγμα τον κατοχυρώνει όχι μόνο ως ατομικό δικαίωμα αλλά και ως θεσμική εγγύηση. Ας αποτελέσει, λοιπόν, η επέτειος της Παγκόσμιας Ημέρας Ελευθεροτυπίας το έναυσμα για να αναρωτηθούμε πόσο σημαντικό και αναγκαίο είναι να υπερασπιζόμαστε ένα από τα βασικά μας δικαιώματα, να ζούμε δηλαδή σε ένα κόσμο ελεύθερο και δημοκρατικό.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθεροτυπίας καθιερώθηκε με πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Ένωσης Εφημερίδων και από το 1993 γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 3 Μαΐου, σε ανάμνηση της Διακήρυξης του Βίντχουκ, μία έκκληση ελευθεροτυπίας που υπέγραψαν Αφρικανοί δημοσιογράφοι.

Δούκα – Τζαμπαζλή Σωτηρία
Σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΔΙΕΚ Κοζάνης

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.