Στέλιος Χατζηκαλέας: «Η τζαζ στην Ελλάδα ανθεί»

0
546

Ένα μουσικό αμάλγαμα, φτιαγμένο από τζαζ και αραβικό μακάμ, δυτικά όργανα σε συνύπαρξη με κρουστά και έγχορδα της ανατολής θα παρουσιάσει στο πλαίσιο των 53ων Δημητρίων το κουαρτέτο του Στέλιου Χατζηκαλέα αύριο στις 21.00. Λίγο πριν μας μίλησε για το σμίξιμο της τζαζ με τη Μεσόγειο και την ταυτότητα της μουσικής του.

Συνέντευξη στην Κατερίνα Νικολάου

 

Πώς θα περιγράφατε τη συναυλία που θα δούμε στο πλαίσιο των Δημητρίων;
Το ύφος της μουσικής που θα παρουσίσουμε στην Αποθήκη Δ του Λιμανιού Θεσσαλονίκης θα μπορούσαμε να το περιγράψουμε ως μία μίξη ευρωπαϊκής τζαζ και κλασσικής αραβικής μουσικής. Κι αυτό διότι από τη μία έχουμε ένα τζαζ κουαρτέτο (πιάνο, κοντραμπάσο, ντραμς, τρομπέτα) με το οποιό έχουμε ήδη εκδόσει δύο προσωπικούς δίσκους (“Urban Stories”, 2014 και “The Froth on the Daydream”, 2017) ο ήχος του οποίου είναι ξεκάθαρα επηρεασμένος από την ευρύτερη ευρωπαϊκή σκηνή της τζαζ όπως αυτή αποτυπώνεται κυρίως στη δισκογραφία της ECM και ACT ενώ από την άλλη έχουμε τρεις από τους πιο περιζήτητους παλαιστίνιους μουσικούς και συνθέτες του αραβικού κόσμου (“East Mediterranean Jazz Ensemble” Tareq Abboushi, Ibrahim Najem, Mohammad Karzon) που παίζουν αραβικό Μπουζουκ, Ούτι και αραβικά κρουστά. Όλοι μαζί λοιπόν θα παίξουμε συνθέσεις κυρίως δικές μου, του αρμένιου συνθέτη Ara Dinkjian, του Tareq Abboushi αλλά και κάποιες μικρές εκπλήξεις ενορχηστρωμένες και διασκευασμένες φυσικά ειδικά γι αυτό το ξεχωριστό σύνολο.

Τι είναι το αραβικό μακάμ;
“Μακαμ” στα αραβικά σημαίνει “τοποθέτηση”. Ουσιαστικά πρόκειται για το αραβικό σύστημα μελωδικής ανάπτυξης που χρησιμοποιούν στην κλασσική τους μουσική. Τις περισσότερες φορές είναι αυτοσχεδιαστικές μελωδίες που ξεχωρίζουν από τις αντίστοιχες «δυτικές» καθώς τα αραβικά όργανα δεν είναι συγκερασμένα οπότε και παράγουν «μικρότονους», το χαρακτηριστικό άκουσμα/ «γλίστρημα» δηλαδή μεταξύ των νοτών στη μουσική αυτή. Κάθε μακάμ βασίζεται σε μία κλίμακα (κυρίως τετράτονη) ενώ μπορεί να ερμηνευτεί από μία φωνή ή ένα μουσικό όργανο ποτέ όμως από κρουστό. Για να μην μπούμε σε περισσότερες μουσικολογικές αναλύσεις και κουράσουμε τους αναγνώστες με λίγα λόγια είναι η αντίστοιχη “τροπική μελωδική ανάπτυξη” που χρησιμοποιούμε στη δυτική μουσική. Το αραβικό μακάμ έπαιξε τόσο σημαντικό ρόλο στη μουσική ανάπτυξη του 20ου αιώνα που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από λόγιους συνθέτες (κυρίως της Ισπανίας όπως ο Juaquin Rodrigo) αλλά φυσικά επηρέασε και το δικό μας ρεμπέτικο και λαϊκό τραγούδι.

Πώς συνδέεται η μεσόγειος με τη τζαζ;
Σα να με ρωτάτε «πώς να δεθεί η μεσόγειος με σχοινιά»… Τα τελευταία χρόνια στη σύγχρονη παραγωγή της παγκόσμιας τζαζ σκηνής παρακολουθούμε μία τάση να συνδυάζονται παραδοσικά ακούσματα με σύγχρονες αρμονικές σειρές της τζαζ. Τα παραδείγματα είναι πολλά. Η αρχή πιστεύω έγινε με τη Liberation Music Orchestra του αμερικανού κοντραμπασίστα και συνθέτη Charlie Haden στα τέλη της δεκατίας του 1960. Παρουσίασε μια Jazz Big Band που έπαιζε παραδοσιακά αντάρτικα τραγούδια της Κούβας, της Χιλής, της Νικαράγουα κτλ. Όπως και στη λατινική Αμερική έτσι και στη μεσόγειο, οι εμφύλιοι πόλεμοι δημιούργησαν κύματα προσφύγων προς την Ευρώπη. Έτσι, χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Ισπανία μετατράπηκαν σε χωνευτήρια μουσικών, συνθετών και αυτοσχεδιαστών από όλο τον αραβικό κόσμο. Βλέπουμε δηλαδή άραβες μουσικούς να αυτοσχεδιάζουν πάνω σε τζαζ αρμονίες, να παίζουν με Ευρωπαίους μουσικούς της τζαζ αλλά και με αμερικανούς που περιοδεύουν εκείνη την περίοδο στην Ευρώπη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό του Τυνήσιου ουτίστα Anouar Brahem που συμπράττει με τον Dave Holland και Jack DeJohnette (το δυναμικό αυτό rhythm section που μεσουράνησε με το θρυλικό κουιντέτο του Miles Davis) αλλά και του νεότατου Ισραηλινού κοντραμπασίστα με μαροκινές ρίζες Omer Avital. Έτσι πλέον ο όρος Μεσογειακή Τζαζ χρησιμοποιείται ευρέως σε μουσικούς καταλόγους μεγάλων δισκογραφικών εταιριών, τζαζ συνεδρίων, showcases και θρυλικά φεστιβάλ. Θα πρέπει φυσικά ν΄αναφέρουμε και το παράδειγμα της Ιταλίας με τους Enrico Rava, Enrico Pieranunzi, Paolo Fresu, Stefano Bolani, Gianluigi Trovesi να πρωτοστατούν σε διεθνή φεστιβάλ τζαζ ανά τον κόσμο τις τελευταίες 3 δεκαετίες διασκευάζοντας ιταλικές καντάδες, ιταλικό chanson και ταραντέλες.

Σε μελέτες που γίνονται στην Ελλάδα (Gardikiotis, A. & Baltzis, A. (2012)), η τζαζ, μια μουσική που ξεκίνησε ως λαϊκής κουλτούρας μουσική, συνδέεται με την ελίτ. Δεν είναι λίγο οξύμωρο αυτό;

Ο Ψαραντώνης π.χ. παίζει σε γλέντια και πανηγύρια στην Κρήτη, παίζει και στο Ηρώδειο, παίζει με τον Nick Cave και στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης. Κάπως έτσι είναι πλέον και η τζαζ. Μπορείς να τη βρεις παντού. Από εναλλακτικούς μικρούς χώρους με ελεύθερη συνεισφορά μέχρι φεστιβάλ με ακριβά εισιτήρια. Άρα για ποιό λόγο να συνδέεται πλέον με την ελιτ αποκλειστικά; Ελπίζω οι μελέτες που αναφέρεστε να έχουν ελάχιστα υπ’ όψην τους το The Jazz Scene του Eric Hobsbawm. Για μένα προσωπικά, αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη κοινωνιολογική ανάλυση του φαινομένου της τζαζ.

Πώς βλέπετε εσείς την σχέση της Ελλάδας με τη τζαζ;
Ειδικά την τελευταία δεκαετία περίπου η τζαζ στην Ελλάδα ανθεί. Πιστεύω είναι στα καλύτερά της με νεότατους μουσικούς και συνθέτες που γνωρίζουν στο έπακρο την παράδοσή της ενώ ταυτόχρονα είναι πλήρως ενημερωμένοι για τις σύγχρονες τάσεις της. Παιδιά κυριολεκτικά, που σπουδάσανε σε Ευρώπη και Αμερική, δούλεψαν(και δουλεύουν ακόμα) δίπλα σε θρύλους της παγκόσμιας τζαζ σκηνής, ζουν στην Ελλάδα και δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από υπόλοιπους τζαζίστες του κόσμου. Ειδικά στον τομέα της δισκογραφίας η παραγωγή είναι κυριολεκτικά τόσο μεγάλη ώστε μπορεί να αποτελέσει τη βαριά πολιτιστική βιομηχανία της χώρας. Παρ’ όλη την κρίση βρίσκουμε τρόπους, ακονίζουμε το κεφάλι μας και κάπως αυτή η δημιουργία σιγά σιγά αγγίζει και τον κόσμο. Μικρές ανεξάρτητες δισκογραφικές εταιρείες στηρίζουν τη δουλειά μας (όπως πχ Ankh Music, Puzzlemusik, Utopia Records) και αργά αλλά σταθερά αυτές οι δουλειές κυκλοφορούν παγκοσμίως. Τώρα το ότι τα maistream media ασχολούνται με αυτό, δεν μας ενδιαφέρει και πολύ…

Πώς βλέπετε το γεφύρωμα των λαών μέσω της μουσικής;
Αυτό πιστεύω είναι και ένας από τους βασικότερους στόχους της μουσικής. Μία παγκόσμια γλώσσα που δεν γνωρίζει σύνορα. Δεν χρειάζεται να πεις κάτι, απλά παίζεις κι αν σε αγγίξει κάτι καλώς, αν όχι, πάλι καλώς!

Ένα σχόλιο για τον θεσμό των Δημητρίων;
Χαίρομαι πολύ πολύ που τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει. Πλέον έχουμε να κάνουμε μ’ ένα διεθνές φεστιβάλ και το βασικότερο, εξωστρεφές. Είναι άξια θαυμασμού η στήριξη του θεσμού σε συμπαραγωγές Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών με δυνατό υπόβαθρο. Σίγουρα κάνει καλύτερο τον κόσμο της Θεσσαλονίκης, προτείνει νέες ιδέες και παραγωγές χωρίς να υποβαθμίζεται η ποιότητα της καλλιτεχνικής παραγωγής. Ενώ σε οργανωτικό επίπεδο είναι Άριστο! Ειδικά αν καλοσκεφτεί κανείς πως έχει να κάνει με δημοτική αρχή (και όλες τις γραφειοκρατικές διαδικασίες εν Ελλάδι) παρόλα αυτά το προσωπικό του Δήμου εργάζεται ακατάπαυστα και ανά πάσα στιγμή πρόθυμο να συνεργαστεί υπό αρκετά δύσκολες συνθήκες.

 

Αναφορές

Hobsbawm, E. J. (2014). The jazz scene. London: Faber & Faber.

Gardikiotis, A. & Baltzis, A. (2012). “Rock music for myself and justice to the world!: musical identity, values, and music preferences”, Psychology of Music, 40(2): 143-163,

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.