Ποια ομάδα αίματος έχει περισσότερες πιθανότητες να νοσήσει από κορονοϊό; Ποια είναι η σχέση του Covid 19 με το γενετικό παρελθόν του ανθρώπου;

0
361


Ο ομότιμος καθηγητής Κώστας Τριανταφυλλίδης* εξηγεί:
Μία από τις πιο εντυπωσιακές πτυχές της λοίμωξης SARS-CoV-2 είναι οι έντονες διαφορές στις εκφάνσεις της νόσου COVID-19.
Aνάμεσα στις προκλήσεις που καλούνται να διερευνήσουν οι επιστήμονες είναι το γεγονός ότι για λόγους που δεν είναι απόλυτα σαφείς ακόμα, ο συγκεκριμένος κορονοϊός φαίνεται να επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο διαφορετικά άτομα. Ένας μεγάλος αριθμός ατόμων με μόλυνση από τον ιό SARS-CoV-2 είναι ασυμπτωματικοί. Άλλοι αναρρώνουν γρήγορα, ενώ άλλοι χρειάζονται μακροχρόνια νοσηλεία ή χάνουν τη ζωή τους. Ας απαριθμήσουμε τους παράγοντες που συμμετέχουν σε αυτήν τη διαφοροποίηση: 4.Α) Γνωρίζουμε ότι η ηλικία, το φύλο και η παρουσία υποκείμενης νόσου είναι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την έκβαση της λοίμωξης με COVID-19. Στα υποκείμενα νοσήματα περιλαμβάνονται καρδιοπάθειες, χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, αυτοάνοσα νοσήματα (ασθενείς με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, ρευματοειδή αρθρίτιδα, ψωρίαση, κλπ.), αρρύθμιστο σακχαρώδη διαβήτη, μη ρυθμισμένη υπέρταση, νεφροπαθείς και οι παχύσαρκοι. Οι παράγοντες όμως αυτοί δεν αρκούν για να εξηγήσουν πλήρως την ετερογένεια που παρατηρείται. Μήπως το μυστικό της απάντησης σε αυτά τα ερωτήματα κρύβεται στο DNA μας; 4.Β) Υπάρχουν πλέον αρκετές μελέτες που υποδεικνύουν ότι μεταλλάξεις σε γονίδια μας επηρεάζουν τόσο την ευαισθησία μόλυνσης από τον νέο κορωνοϊό, όσο και την πιθανή εκδήλωση σοβαρών κλινικών συμπτωμάτων COVID-19. Ειδικότερα: 4.Β.1) Άτομα/Φορείς δύο μεταλλάξεων στο γονίδιο SERPINA1 του DNA μας, που οδηγούν σε ανεπάρκεια της πρωτεΐνης άλφα-αντιθρυψίνης διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να ασθενήσουν ή και να καταλήξουν από τη νόσο COVID-19. 4.Β.2) Περίπου το 3,5% των ασθενών COVID-19 με σοβαρά κλινικά συμπτώματα έχει μεταλλάξεις σε γονίδια που εμπλέκονται στην αντιική άμυνα (παραγωγή ιντερφερόνης). Και τουλάχιστον το 10% των ασθενών με σοβαρή ασθένεια δημιουργούν «αυτοαντισώματα» που επιτίθενται στο ανοσοποιητικό σύστημα, δηλ. τα αντισώματά τους μπλοκάρουν τη δράση της ιντερφερόνης τους αντί να καταπολεμούν τον ιό. Τα αυτοαντισώματα καταστέλλουν την αντιική ανοσία και οδηγούν σε σοβαρά κλινικά συμπτώματα της νόσου COVID-19. Από την άλλη, μελέτες έχουν αποδείξει ότι γενετικές παραλλαγές της ιντερφερόνης τύπου Ι (IFN) δρουν προστατευτικά κατά του SARS-CoV-2. Το βιοχημικό δηλ. μονοπάτι της IFN παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμεσολάβηση ύπαρξης έμφυτης ανοσολογικής αντίδρασης σε ιογενείς λοιμώξεις. 4.Β.3) Ολλανδοί ερευνητές διαπίστωσαν ότι 4 νέοι υγιείς άνδρες από δύο ανεξάρτητες οικογένειες εκδήλωσαν σοβαρή νόσο COVID-19. Μάλιστα στο ένα ζευγάρι, το ένα από τα δύο αδέλφια κατέληξε από τις συνέπειες της λοίμωξης. Οι ερευνητές ανέλυσαν το DNA από τα μέλη των δύο οικογενειών. Από την γενετική ανάλυση διαπίστωσαν ότι σε κάθε μια από τις δυο οικογένειες τα αδέλφια έφεραν μετάλλαξη στο γονίδιο του υποδοχέα TLR7. Το γονίδιο αυτό κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη που αποτελεί «ανιχνευτή» του ανοσοποιητικού μας συστήματος. 4.β.4). Μεταλλάξεις στα γονίδια του συμπληρώματος του έμφυτου ανοσοποιητικού συστήματος σχετίζονται με την πιθανότητα να εμφανίσει κάποιος ανεπιθύμητα κλινικά συμπτώματα και να νοσηλευτεί σε ΜΕΘ ή να διασωληνωθεί λόγω λοίμωξης από τον κορωνοϊό SARS-CoV-2. Από την άλλη, ορισμένα άτομα φέρουν μία παραλλαγή στο γονίδιο του συμπληρώματος που πιθανόν έχουν προστατευτική δράση από τη λοίμωξη από τον κορωνοϊό SARS-CoV-2. 4.β.5) Οι πρωτεΐνες του συμπλέγματος ιστοσυμβατότητας (HLA-A, HLA-Β και HLA-C), που καθορίζουν Ανθρώπινα Λευκοκυτταρικά Αντιγόνα (HLA), είναι σημαντικές τόσο για τον τρόπο με τον οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει ξένα αντιγόνα (π.χ. ιούς και μικρόβια) όσο και για το πως ανταποκρίνεται και κινητοποιείται έναντι μολύνσεων από ιούς και μικρόβια. Με άλλα λόγια, η γενετική ποικιλότητα σε γονίδια HLA μπορεί να επηρεάσει την ευαισθησία και τη σοβαρότητα της λοίμωξης από σοβαρό οξύ αναπνευστικό σύνδρομο κορωνοϊού SARS-CoV-2. Διαπιστώθηκε, π.χ. ότι άτομα που ήταν φορείς του αλληλόμορφου HLA-B* 46: 01 είχε τα λιγότερα δεσμευτικά πεπτίδια για τον ιό SARS-CoV-2, υποδηλώνοντας ότι άτομα με αυτό το αλληλόμορφο μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στη νόσο COVID-19. Αντίθετα, άτομα με το αλληλόμορφο HLA-B*15:03 (συχνότητα περίπου 2%) έδειξαν τη μεγαλύτερη ικανότητα παρουσίασης πολύ συντηρημένων πεπτιδίων SARS-CoV-2, υποδηλώνοντας ότι θα μπορούσε να επιτρέψει την ανοσία που βασίζεται σε προστατευτικά κύτταρα. Η τυποποίηση των HLA (δηλαδή ο ακριβής προσδιορισμός του υπότυπου για κάθε διαφορετικό μόριο HLA σε κάθε άτομο) θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με το πώς μπορεί να εκδηλωθεί η νόσος COVID-19 στο άτομο αυτό και να βοηθήσει στην ιεράρχηση των θεραπευτικών επιλογών, όπως π.χ. της πρώιμης έναρξης μιας πιο ειδικής θεραπείας εάν ο κίνδυνος είναι υψηλός, και πριν τα συμπτώματα γίνουν σοβαρά. 4.Β.6) Ένζυμα των κυττάρων του ανθρώπου προβαίνουν σε γενετική επεξεργασία του RNA του ιού SARS-CoV-2, μια διαδικασία που μπορεί να διαμορφώσει τη μοίρα τόσο του ιού, όσο και του ασθενούς. Ως εκ τούτου, η γενετική επεξεργασία του RNA του ιού SARS-CoV-2 εξαρτάται από τη γενετική σύσταση του ανθρώπου. 4.Β.7) Το αλληλόμορφο APOE ε4 του γονίδιου της απολιποπρωτεΐνης Ε (APOE) είναι ο γενετικός παράγοντας που θέτει τους ανθρώπους σε μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν τη νόσο Αλτσχάιμερ (AD). Η γενετική αυτή μετάλλαξη, που συνδέεται με την άνοια, ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο ενός ανθρώπου για σοβαρή νόσηση από τη νόσο COVID-19. Ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι ήταν ομόζυγοι (είχαν δύο φορές) για το αλληλόμορφο e4 αντιμετώπιζαν διπλάσιο κίνδυνο να παρουσιάσουν COVID-19 με σοβαρά συμπτώματα από άτομα που ήταν ομόζυγα για το αλληλόμορφο e3. 4.Β.8) Μικρό τμήμα του DNA μας που προέρχεται από τους αρχέγονους Νεάντερνταλ σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης σοβαρής λοίμωξης από τον κορωνοϊό SARS-CoV-2.
Ειδικότερα, πρόκειται για μια γονιδιακή περιοχή στο χρωμόσωμα 3 του ανθρώπου (έκτασης ~50 kb), η οποία σχετίζεται με αναπνευστική ανεπάρκεια μετά από λοίμωξη εξαιτίας του κορωνοϊού. Η μεγαλύτερη συχνότητα της περιοχής του χρωμοσώματος 3 υπάρχει σε κατοίκους ορισμένων χωρών, όπως στο Μπαγκλαντές, όπου 63% του πληθυσμού εκτιμάται ότι έχει στο DNA του τουλάχιστον ένα αντίγραφο αυτού του νεαντερτάλειου γενετικού παράγοντα κινδύνου, ενώ το ίδιο συμβαίνει σχεδόν στο 30% του πληθυσμού της Νότιας Ασίας. Από την άλλη πλευρά, το κληρονομημένο από τους Νεάντερταλ τμήμα του DNA είναι πολύ λιγότερο συχνό στην Ευρώπη (υπάρχει στο 8% του πληθυσμού), ενώ απουσιάζει, σχεδόν πλήρως, στην Αφρική. 4.Β.9)
Διαπιστώθηκε ότι άτομα με ομάδα αίματος τύπου Α είχαν 45% υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου «COVID-19 με αναπνευστική ανεπάρκεια», σε σύγκριση με άτομα με άλλες ομάδες αίματος. Από την άλλη, τα άτομα με ομάδα αίματος Ο είχαν 35% χαμηλότερο κίνδυνο να παρουσιάσουν σοβαρή μορφή COVID-19. Μια απλή εξήγηση για αυτήν την παρατήρηση είναι η ακόλουθη: Το γονίδιο ΑΒΟ, που ελέγχει την ομάδα αίματος, παίζει επίσης ρόλο στη βιοχημική σύνθεση της επιφάνειας/μεμβράνης των κυττάρων μας. Ενδέχεται, αλλαγές στην πρωτεϊνική σύσταση και δομή της επιφάνειας των κυττάρων μας να επηρεάζουν την ευπάθεια κάποιου κυττάρου να μολυνθεί από τον νέο κορωνοϊό.
• Ο Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης είναι καθηγητής Γενετικής και το παρόν κείμενο αποτέλεσε αντικείμενο πρόσφατης διάλεξής του.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.