Σπ.Κιτσινέλης: Η ζωή μέσα από τα μάτια ενός ορθολογιστή

0
4772

Ζούμε στον 21ο αιώνα. Ο άνθρωπος έχει πάει στο φεγγάρι και υπάρχουν ρομπότ που καθαρίζουν το σπίτι. Κι όμως ακόμη πιστεύουμε σε πράγματα τα οποία ανήκουν σε ένα μακρινό παρελθόν πέρα από κάθε λογική. Ο Δρ Σπύρος Κιτσινέλης από την άλλη είναι ένας επιστήμονας, με ορθολογική σκέψη και προσπαθεί να μεταλαμπαδεύσει τον επιστημονικό τρόπο σκέψης και στο κοινό μέσα από τηλεοπτικές εκπομπές, αρθρογραφία και ομιλίες.

Συνέντευξη στην Κατερίνα Νικολάου/  [email protected]

Τι πάει να πει ορθολογισμός;
Είμαι υποστηρικτής της επιστημονικής μεθόδου, ως το καλύτερο εργαλείο που έχει αναπτύξει η ανθρωπότητα για να βρίσκει απαντήσεις, λύσεις και να ξεκλειδώνει τα μυστικά του κόσμου. Αν έχει αλλάξει η ζωή των ανθρώπων μέσα στους αιώνες οφείλεται κυρίως στην εξέλιξη της επιστήμης η οποία έχει συνέπειες βαθύτερες και μεγαλύτερες από αυτό που συνήθως βλέπουμε, δηλαδή τις τεχνολογίες που γεννιούνται για να αντιμετωπίσουμε αρρώστιες και τα εμπόδια της φύσης. Για παράδειγμα όταν νέες τεχνολογίες χαρίζουν σε κοινωνίες περισσότερη ευμάρεια και ευκολότερη διαβίωση, τότε αυτό έχει και ηθικές συνέπειες για τον άνθρωπο.
Η φιλοσοφία της επιστήμης βέβαια είναι και ορθολογιστική και εμπειρική. Σε τι βαθμό το καθένα εξαρτάται και από το πεδίο. Πάντως εγώ με τον όρο «ορθολογισμός» εννοώ να βλέπεις τα πράγματα με λογική, να φιλτράρεις τις πληροφορίες, να ελέγχεις την τεκμηρίωση τους. Να μην λειτουργείς δογματικά, μόνο συναισθηματικά και ιδεοληπτικά γιατί τότε εύκολα θα υιοθετείς άκυρες και αυθαίρετες πεποιθήσεις και αυτό είναι πολύ επικίνδυνο.

Πού στρέφεται στις δύσκολες στιγμές ένας ορθολογιστής;
Όταν έχεις να αντιμετωπίσεις ένα πρόβλημα ως άτομο, οικογένεια, γειτονιά, κοινωνία…πού στρέφεσαι; Στις δυνάμεις σου, στους δίπλα σου, στην επιστήμη, στο κράτος (ελπίζοντας ότι θα λειτουργήσει σωστά). Στο νοσοκομείο θα τρέξεις για το ιατρικό σου πρόβλημα…σε κρατική υπηρεσία για μια καταστροφή. Δεν περιμένεις κάτι ουρανοκατέβατο να δώσει μια μαγική λύση. Άρα έστω και αν δεν το συνειδητοποιούμε σχεδόν όλοι στην πράξη ορθολογιστές είμαστε. Τώρα γιατί εμπλέκουμε το μεταφυσικό, τις προλήψεις, τα αυθαίρετα, δες καλύτερα την ομιλία μου γιατί είναι αρκετοί οι παράγοντες, από ψυχολογικοί έως εξελικτικοί, για μια ολοκληρωμένη απάντηση.

Εγώ ως συνειδητοποιημένος ορθολογιστής δεν θα δώσω αξία σε κάτι αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο ή σε ό,τι έχει να πει / πουλήσει κάθε τσαρλατάνος, όσο και αν βλέπω ότι κάποιος δίπλα για διάφορους λόγους το αγκαλιάζει.
Ανοιχτόμυαλος δεν είναι αυτός που υιοθετεί έτσι αβίαστα οτιδήποτε αυθαίρετο επειδή του ακούγεται ωραίο. Να είσαι ανοιχτόμυαλος σημαίνει να ελέγχεις την εγκυρότητα οποιασδήποτε θέσης, να κρίνεις με βάση τα στοιχεία και να αναθεωρείς μόλις έχεις νέα δεδομένα. Αυτό σημαίνει ούτε «Ναι σε όλα» ούτε ότι μένεις κολλημένος στις αρχικές σου θέσεις ισοβίως. Κάθε τι κρίνεται και ελέγχεται χωρίς παρωπίδες και χωρίς προκαταλήψεις και το αποτέλεσμα δεν έχει να κάνει με το γούστο σου.

Δεν πιστεύω σε άγνωστες δυνάμεις (θεοί, ζώδια κ.λπ.) σημαίνει παίρνω και την ευθύνη. Δεν είναι κουραστικό αυτό;
Είναι επιλογή του καθενός πώς θα ζήσει τη ζωή του. Αν θα διαλέξει το δρόμο της γνώσης ή παραμύθια και ατεκμηρίωτες αυθαιρεσίες που του χαϊδεύουν τα αυτιά. Δεν θα προσπαθήσω να επιβάλλω τις δικές μου επιλογές σε κανέναν. Μπορώ όμως δουλεύοντας για την επιστήμη και μιλώντας για ορθολογισμό να έχω μια μικρή συμβολή στην εξέλιξη και να κάνω κάποιο ποσοστό όσων με ακούσουν να αλλάξουν τρόπο σκέψης και να δουν τα πράγματα διαφορετικά. Δεν έχω γνωρίσει κανέναν μέχρι τώρα που να σταμάτησε να ασχολείται με αυθαιρεσίες και παραμύθια ανακαλύπτοντας τον κόσμο της επιστήμης και της γνώσης και να μην είναι πιο φωτισμένος και πιο δυνατός. Όπως λέω συχνά άλλωστε, ο πραγματικός κόσμος και ο κόσμος της επιστήμης είναι πολύ πιο μαγικός από οποιοδήποτε παραμύθι… απλά θέλει λίγη τόλμη και λίγο κόπο για να κάνεις τα πρώτα βήματα και να ανακαλύψεις όσα είναι εκεί. Και είναι συναρπαστικό να σκέφτεσαι ότι ο άνθρωπος που θα επηρεάσεις με μια ομιλία ή ένα άρθρο μπορεί αύριο να έχει έναν μεγάλο αντίκτυπο στην κοινωνία και να βοήθησες και εσύ σε αυτήν την εξέλιξη με κάποιο τρόπο.

Υπάρχει ελπίδα αν δεν υπάρχει πίστη;
Υπάρχει ελπίδα όσο όλοι μαζί δουλεύουμε για να λύσουμε προβλήματα με σύμπνοια, νηφαλιότητα και λογική. Θα έλεγα μάλιστα ότι η πίστη, όσο και αν για κάποιους αποτελεί χάδι, επειδή ανήκει στη σφαίρα της ιδεοληψίας και του δογματισμού, μάλλον ως τροχοπέδη λειτουργεί στην εξέλιξη μας.

Πώς θα χαρακτήριζες τον αιώνα που ζούμε;
Ζούμε στον αιώνα της πληροφορίας και της μετάβασης σε μια εποχή κατά την οποία η ανθρωπότητα θα συγκλονιστεί όσο ποτέ άλλοτε στην ιστορία της. Ζούμε στον αιώνα κατά τον οποίο είναι πολύ πιθανό να δούμε την τεχνητή νοημοσύνη να αλλάζει τα πάντα δραματικά και ίσως να μας βγάζει και από το πλαίσιο της κυριαρχίας μας στον πλανήτη, να ανακαλύψουμε εξωγήινη ζωή (πριν 20 χρόνια δεν γνωρίζαμε για κανέναν εξωπλανήτη και ήδη έχουμε εντοπίσει πάνω από δυο χιλιάδες), να δούμε πάντρεμα ανθρώπου και μηχανών σε βαθμό που θα μας δίνει απεριόριστες δυνατότητες, να φτιάξουμε άπειρα σύμπαντα μέσα σε εικονική πραγματικότητα (ίσως ο λόγος που δεν έχουμε έρθει σε επαφή με εξωγήινους είναι ότι δεν τους απασχολεί η εξερεύνηση του σύμπαντος στα ύψη αλλά όσα οι ίδιοι δημιούργησαν στα βάθη της ύλης), να πετύχουμε εξαιρετικά μεγάλα προσδόκιμα ζωής με νέες τεχνικές και έλεγχο του γενετικού μας υλικού και ποιος ξέρει τι άλλα. Είναι διάφορα τα σενάρια και όλα συναρπαστικά. Τα παιδιά μας ίσως ζήσουν σε κόσμο αγνώριστο και όχι απαραίτητα δυστοπικό όπως συνήθως απεικονίζουν οι άνθρωποι το μέλλον.

Ποια είναι τα σχέδια σου τώρα και για το μέλλον ;
Εργάζομαι στην Ένωση Ελλήνων Χημικών και θα ήθελα τα επόμενα χρόνια να αφιερώσω τις δυνάμεις μου ώστε να γίνει η Ένωση ακόμα πιο εξωστρεφής. Η επιστήμη και οι φορείς της πρέπει οπωσδήποτε να φέρουν το ευρύ κοινό όσο πιο κοντά γίνεται. Ζούμε σε έναν κόσμο επιστημονικό και τεχνολογικό με πολλές προκλήσεις και γρήγορες εξελίξεις οπότε ο πολίτης μόνο όταν είναι σωστά ενημερωμένος θα μπορεί να πάρει σωστές αποφάσεις για το μέλλον το δικό του και των παιδιών του. Αυτό ακριβώς προσπαθώ να κάνω τα τελευταία χρόνια με τις ομιλίες, τις εκπομπές και τα άρθρα μου. Βέβαια εκτός από τις πληροφορίες που θέλω να επικοινωνήσω στο ευρύ κοινό, ένας μεγάλος στόχος της δουλειάς μου είναι να βάλω τον άνθρωπο που με ακούει να σκεφτεί πόσο ορθολογικά σκέφτεται, πόσα από όσα έχει υιοθετήσει είναι τεκμηριωμένα ή όχι και γενικότερα να κάνω τον κόσμο να αναθεωρήσει όσα μέχρι τώρα κουβαλούσε στο μυαλό του γιατί έτσι απλά τα βρήκε από τους προηγούμενους και να δει αν όντως έχουν βάση ή είναι απλά αναπαραγωγή αυθαίρετων πεποιθήσεων.

Βλέπεις κάποιο πισωγύρισμα κοιτώντας τον κόσμο της εποχής μας;
Όχι δεν βλέπω κάποιο πισωγύρισμα. Ο κόσμος αλλάζει προς το καλύτερο αν δούμε τη μεγάλη εικόνα. Είναι εύκολο να κοιτάξουμε καταστροφές, πολέμους, εγκλήματα, πείνα και να πούμε ότι όλα είναι τα ίδια χάλια ή και χειρότερα. Όμως στη σημερινή εποχή λιγότεροι άνθρωποι πεινάνε, λιγότερα παιδιά χάνουν τη ζωή τους από αρρώστιες, το προσδόκιμο ζωής παντού αυξάνεται, λιγότερος κόσμος είναι αναλφάβητος, και όλα αυτά χάρη στην επιστήμη, την τεχνολογία και την εξάπλωση της πληροφορίας. Απλώς τα εργαλεία που δώσανε μεγαλύτερη δύναμη και ισχυρότερη φωνή στον άνθρωπο προέβαλαν ακόμα περισσότερα τα πάντα, ακόμα και τις αδυναμίες του. Είναι λοιπόν ευθύνη μας να δούμε, όπως κάναμε πάντα στην ιστορία μας, πώς τα νέα εργαλεία θα έχουν χρησιμότητα και όχι καταστροφικότητα για όλες τις κοινωνίες. Η τάση μας είναι να εστιάζουμε σε αυτό που μας τρομάζει και μας προβληματίζει…η μεγάλη εικόνα όμως δείχνει ότι τα οφέλη τελικά είναι περισσότερα.

O Δρ Σπύρος Κιτσινέλης είναι φυσικοχημικός και έχει εργαστεί ως ερευνητής στη Βρετανία, Ιαπωνία, Ολλανδία, Ελλάδα και Γαλλία. Επικοινωνεί την επιστήμη με διάφορους τρόπους που περιλαμβάνουν τηλεοπτικές εκπομπές (Alpha TV), αρθρογραφία (Protagon), ραδιόφωνο (ΣΚΑΪ 100,3), συγγραφή βιβλίων, ομιλίες, πανεπιστημιακά σεμινάρια, φεστιβάλ επιστημονικών ταινιών και επιστημονικό θέατρο. Ήταν επίσης ο πρώτος Έλληνας νικητής του διαγωνισμού επικοινωνίας της επιστήμης Famelab.
Περισσότερες πληροφορίες
για το έργο του στο www.the-nightlab.com

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here