ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΩΣΤΑΚΗ, ΕΝΑΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

0
1115
Ο Γεώργιος Κωστάκης στο σαλόνι του διαμερίσματός του στη Μόσχα το 1974
Ο Γεώργιος Κωστάκης στο σαλόνι του διαμερίσματός του στη Μόσχα το 1974

Ο οδηγός που έγινε συλλέκτης και η ανάγκη για μόνιμη έκθεση στο κέντρο της πόλης -Πως δημιουργήθηκε η συλλογή: από τα καλλιτεχνικά εργαστήρια της Μόσχας στην εξαγορά από το ελληνικό κράτος

Του Γιάννη Κεσσόπουλου

Στις 23 Μαΐου 2018 το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης προγραμματίζει τα εγκαίνια μιας μεγάλης έκθεσης της Συλλογής Κωστάκη, μιας έκθεσης που όμοιά της δεν έχει ξαναγίνει. Ο χώρος της έκθεσης; Η Μονή Λαζαριστών στα δυτικά της πόλης, το παλιό καθολικό μοναστήρι του τέλους του 19ου αιώνα που επιλέχθηκε πριν από 20 χρόνια για να στεγάσει μια συλλογή αξίας 14 δις δραχμών (με ΥΠΠΟ τον Ευ. Βενιζέλο), ποσό ρεκόρ για αγορά έργων τέχνης από το ελληνικό κράτος. Μια συλλογή με διεθνή απήχηση, την οποία η πόλη δεν φαίνεται να γνωρίζει επαρκώς, ούτε τη δυναμική ούτε την αξία της. Η συζήτηση για την α-καταλληλότητα του χώρου της Μονής για μια τέτοια συλλογή, κρατά από το 2000 και το ερώτημα πλανάται σχεδόν από τότε: δεν θα έπρεπε να υπάρχει ένας χώρος στο κέντρο της πόλης όπου θα εκτίθεται μόνιμα η συλλογή Κωστάκη, ένας χώρος κυρίως εύκολα προσβάσιμος στον επισκέπτη του κέντρου και της Θεσσαλονίκης;

Βέβαια, τότε υπήρχε η φιλοδοξία για τη μετατροπή του παλιού εργοστασίου της ΥΦΑΝΕΤ σε Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (τώρα έχει σχεδόν εγκαταλειφθεί), ωστόσο χώροι του Λιμανιού είχαν επίσης ακουστεί κατά καιρούς. Μετά την εμπειρία των εκθέσεων της 4ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, στο Περίπτερο 6 στη ΔΕΘ, ο χώρος αυτός στον κοινό νου φαντάζει ιδανικός. Όχι μόνο για το ΚΜΣΤ, αλλά και για την ίδια τη Helexpo, η οποία θα μπορούσε να έχει στην αγκαλιά της τον θησαυρό της Συλλογής Κωστάκη σε μια διαρκή δραστηριότητα ε όλη τη διάρκεια του έτους (είναι ένα από τα αυτονόητα σ’ αυτή την πόλη τα οποία συζητιούνται ευρέως αλλά ποτέ δε γίνονται πράξη).

Βρισκόμαστε και σε μία φάση που αναμένεται η ψήφιση στη Βουλή του νόμου για την ίδρυση του MOMus. Μπορεί να ακούγεται σιγά σιγά ως μπαγιάτικη είδηση, ωστόσο, σύμφωνα με τις πληροφορίες, όσο μεγαλώνουν οι καθυστερήσεις (πέρσι τέτοιο καιρό πραγματοποιήθηκε και πανηγυρική εκδήλωση του ΥΠΠΟ) τόσο πιο κοντά πλησιάζουμε στο τέλος, δηλαδή σε μια νέα αρχή για τη σύγχρονη τέχνη και τα μουσεία της πόλης. Το γεγονός αυτό θα σημάνει ενδεχομένως και… χωροταξικές αναδιατάξεις, ωστόσο οι χώροι του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, που βρίσκεται εντός της Helexpo, δεν επαρκούν για να εκθέσουν όλες τις συλλογές των δύο μουσείων. Άρα το αίτημα για νέο χώρο φιλοξενίας της συλλογής Κωστάκη δεν αίρεται.

Το περίπτερο 6 της ΔΕΘ φαντάζει ιδανικό για να φιλοξενήσει μια μόνιμη έκθεση της συλλογής Κωστάκη.

Δανεισμοί έργων σε Ευρώπη και ΗΠΑ

Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία της συλλογής Κωστάκη θα αρκούσε να ρίξει μια ματιά στους δανεισμούς των έργων της συλλογής σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού.

Το 2017 έργα της συλλογής παραχωρήθηκαν με τη μορφή δανεισμού για να «πάρουν μέρος» σε εκθέσεις στο Art Intitute του Σικάγο (ΗΠΑ), στο Haus der Kulturen der Welt του Βερολίνου (Γερμανία), στο Museum Sztuki του Λοτζ (Πολωνία), στο National Museum της Κρακοβίας (Πολωνία), στο Zentrum Paul Klee της Βέρνης (Ελβετία), στο Sainsbury Centre for Visual Arts της Μεγάλης Βρετανίας, στο Palazzo Fortuny της Βενετίας (Ιταλία) και στο Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía της Μαδρίτης (Ισπανία).

Για το 2018 ήδη από το Μάιο ως τον Ιούλιο 2018 είναι προγραμματισμένο 15 έργα να ταξιδέψουν στο Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía της Μαδρίτης, από τον Μάρτιο έως τον Ιούλιο 20 έργα στο Centre Pompidou στο Παρίσι και από το Σεπτέμβριο 2018 ως τον Ιανουάριο 2019 20 έργα στο Jewish Museum της Νέας Υόρκης.

Εκτός από τη μεγάλη έκθεση του Μαΐου στη Θεσσαλονίκη, ετοιμάζεται και μια έκθεση της συλλογής στο Μουσείο Sabanci της Κωνσταντινούπολης.

Ο οδηγός της πρεσβείας που έγινε συλλέκτης

Αλλά και στην ιστορία της συλλογής, αν ανατρέξει κανείς, μπορεί να καταλάβει τη σημασία της.

Ο Γεώργιος Κωστάκης γεννήθηκε στη Μόσχα το 1913. Εκεί έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Ως οδηγός στην ελληνική πρεσβεία μέχρι το 1940 και στη συνέχεια ως επικεφαλής του τοπικού προσωπικού της Καναδικής πρεσβείας, συνόδευε ξένους διπλωμάτες στις επισκέψεις τους σε παλαιοπωλεία και χώρους τέχνης.

Ο Γεώργιος Κωστάκης συνέχιζε τη συλλογή σε μια εποχή που το σταλινικό καθεστώς είχε θέσει σε απαγόρευση τα έργα της ρωσικής πρωτοπορίας

Όπως αναφέρει το ΚΜΣΤ, χωρίς να έχει ιδιαίτερη καλλιτεχνική παιδεία και επαφή με τη μοντέρνα τέχνη, εντυπωσιάστηκε όταν αντίκρισε το 1946 ένα πίνακα της Olga Rozanova. Άρχισε να ενδιαφέρεται για τη ρωσική τέχνη των αρχών του 20ού αιώνα και ήρθε σε επαφή με τις οικογένειες των καλλιτεχνών από τους οποίους αγόραζε τα έργα. Ο Κωστάκης συνέχισε για τρεις τουλάχιστον δεκαετίες τη συγκέντρωση των έργων, σχηματίζοντας έτσι μία περίφημη συλλογή η οποία διέσωσε από την καταστροφή και τη λήθη ένα σημαντικό τμήμα της μοντέρνας ευρωπαϊκής τέχνης. Σε μια εποχή που το σταλινικό καθεστώς είχε θέσει σε απαγόρευση τα έργα της ρωσικής πρωτοπορίας, επιβάλλοντας στην τέχνη το δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού.

Η Margit Rowell, εκ των μελετητών και εκτιμητών της συλλογής, σημειώνει ότι οι «πηγές του Κωστάκη ήταν σχεδόν πάντα από πρώτο χέρι: τα έργα αγοράσθηκαν απ’ ευθείας από τους καλλιτέχνες, τις οικογένειες τους και τους φίλους τους» και βέβαια σε μια εποχή που αυτός αγόραζε ό,τι όλοι οι άλλοι απέρριπταν.

Ο Έλληνας συλλέκτης εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα με την οικογένειά του το 1977. Πέθανε το 1990 και το 1995 οργανώθηκε στην Αθήνα με γάλη έκθεση της συλλογής, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άννας Καφέτση.

Ωστόσο, η συλλογή Κωστάκη δεν ήταν βέβαια άγνωστη στο ευρωπαϊκό και το αμερικανικό κοινό. Το 1977 πραγματοποιήθηκε στο Ντύσελντορφ η πρώτη έκθεσή της στην Ευρώπη, για να ακολουθήσει το 1981 η μεγάλη έκθεση στο Μουσείο Guggenheim της Νέας Υόρκης.

Η Συλλογή Κωστάκη αγοράστηκε τελικά από το Ελληνικό Κράτος και στις 31 Μαρτίου 2000 υπογράφηκε η σχετική σύμβαση αγοράς ανάμεσα στους πωλητές και στη διοίκηση του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης που έχει έδρα του την πόλη της Θεσσαλονίκης και το ιστορικό μνημείο της Μονής Λαζαριστών.

Πρώτη δημοσίευση: εφημερίδα thessnews, φύλλο 3.2.2018

Προηγούμενο άρθρο«ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ ΝΑ ΖΕΙ ΕΛΕΥΘΕΡΑ…»
Επόμενο άρθρο20 ΦΝΘ | «ΧΡΥΣΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ» ΣΤΟ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ «ΤΟ ΜΑΚΡΙΝΟ ΓΑΒΓΙΣΜΑ ΤΩΝ ΣΚΥΛΙΩΝ»!
Σπούδασα Νομικά, θέλοντας να γίνω δημοσιογράφος. Παράλληλα, φωτογραφία. Κλικ με ριπές. Γιατί η ματιά έχει μεγαλύτερη αξία από οποιοδήποτε μηχάνημα. Πρώτη στάση 1996, στα Σπορ του Βορρά του Μπούζα και στον Ελληνικό Βορρά του Μέρτζου. Δεύτερη στάση στον free press «εξώστη» του αξέχαστου Τάσου Μιχαηλίδη. Τρίτη στάση, Μάρτιο 1998, στην ιστορική εφημερίδα «Μακεδονία» και στα πολιτιστικά με αρχισυντάκτη τον άλλον αξέχαστο Χρήστο Αρνομάλλη. Και διευθυντή το Λάζαρο Χατζηνάκο. Τέλειωσα με τη «Μακεδονία» το 2006 ως διευθυντής σύνταξης της κυριακάτικης έκδοσης, όταν ακόμη η εφημερίδα πουλούσε 17.000 φύλλα. Μετά ήρθε το «Κεντρί» όπου συνεργάστηκα ως σύμβουλος έκδοσης κι έπειτα η free press «Karfitsa» την οποία διηύθυνα από τον Φεβρουάριο του 2010 ως τον Μάιο του 2011. Τώρα, όλη η ψυχή για το thinkfree. Ούτως η άλλως, η μεγαλύτερη ατομική αντίσταση του ανθρώπου υπήρξε ανέκαθεν η ελεύθερη σκέψη.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here