Θ. Συμεωνίδης: “Η λογοτεχνία είναι μια προνομιακή μορφή στοχασμού”

0
405

Συνέντευξη στη Βίκυ Μουζάκη | Δημοσιογράφος

Ο Θωμάς Συμεωνίδης συστήθηκε στο αναγνωστικό κοινό το 2015 με την κυκλοφορία του μυθιστορήματος «Γίνε ο ήρωάς μου!» (υποψήφιο για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ και το Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου πεζογράφου «Μένης Κουμανταρέας») και του δοκιμίου «Όλα είναι Παρεξήγηση. Ο Τέοντορ Αντόρνο και το ‘Τέλος του Παιχνιδιού’ του Σάμουελ Μπέκετ». Ακολούθησαν η έκδοση της μετάφρασης της «Τελευταίας Τριλογίας» του Σάμουελ Μπέκετ, της «Δυσφορίας στην Αισθητική» του Γάλλου φιλοσόφου Ζακ Ρανσιέρ, η παρουσίαση του θεατρικού έργου «Υπάρχει επίσης. Βασισμένο στη ζωή και το έργο του Πάουλ Τσέλαν» για να καταλήξουμε στην έκδοση του δεύτερου πεζογραφικού έργου του, το «Μυθιστόρημα» (Εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2017).

Κύριε Συμεωνίδη, εκφράζεται μία “τετραπλή” συνθήκη: Είστε συγγραφέας, μεταφραστής, διδάσκων και ερευνητής στα αντικείμενα της Φιλοσοφίας της τέχνης και της αισθητικής. Πρόκειται για τέσσερα διαφορετικά πεδία. Πως συνδυάζονται μεταξύ τους – αν συνδυάζονται- και ποια είναι η επίδραση του καθενός στην πορεία της ζωής σας αλλά και στο έργο σας;

Τρομάζω είναι η αλήθεια και μόνο στο άκουσμα ότι ικανοποιώ μία τετραπλή συνθήκη. Δεν ξέρω αν αυτό είναι καλό ή όχι. Το μόνο που μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι ότι υπάρχουν ερωτήματα που γίνονται όλο και πιο πολλά. Έχω καταλήξει στα πεδία τα οποία αναφέρετε μέσα από μία διαδρομή στην οποία δύσκολα ένας εξωτερικός παρατηρητής θα έβρισκε συνοχή και νόημα. Η αλήθεια είναι ότι με κάποιον τρόπο προσπαθώ να καταλάβω και εγώ ο ίδιος.

Τι σας ενέπνευσε για να γίνετε συγγραφέας; Θεωρείτε ότι η κοινωνία “ακρωτηριάζει” τους νέους συγγραφείς;

Η αίσθηση ότι βρίσκομαι σε μία διαφορά φάσης με τον εαυτό μου, με τους άλλους, με την ίδια την πραγματικότητα. Με τη γραφή νομίζω ότι καλύπτω τη διαφορά μέχρι ενός σημείου ή τουλάχιστον προσπαθώ να την παγιδεύσω με κάποιο τρόπο.

Όσο για το δεύτερο ερώτημά σας δεν ξέρω αν είναι τόσο σκληρή η κοινωνία με τους συγγραφείς σε σημείο που να τους ‘ακρωτηριάζει’. Μπορεί και να είναι κάποιες φορές αν αναλογιστούμε ότι, ιδανικά, ένας συγγραφέας δεν είναι απλώς ένα νέο πρόσωπο αλλά ένας καινούριος δρόμος και είναι λογικό να υπάρχουν αντιστάσεις.

Με ποιον τρόπο η συγγραφή άλλαξε αφενός μεν την καθημερινή σας πραγματικότητα και αφετέρου δε τον εσωτερικό σας ψυχισμό;

Γράφω συστηματικά εδώ και αρκετά χρόνια. Όλα περιστρέφονται γύρω από αυτό. Δεν έχω ένα σταθερό πρόγραμμα ή ωράριο αλλά προσπαθώ να είμαι πάντα σε επαφή με αυτά που κρίνω σημαντικά στη ζωή γενικότερα. Η καθημερινότητά μου έχει γίνει πιο ποιοτική αν και υπάρχει διαρκώς το ζήτημα του περιορισμένου χρόνου. Όσο για τον εσωτερικό μου ψυχισμό αυτό που θα μπορούσα να πω είναι ότι αισθάνομαι να προχωρώ σε βάθος αλλά να μην ηρεμώ. Είναι κάτι που το έχω αποδεχθεί  και που το αποτιμώ θετικά πλέον. Συνειδητοποιώ ότι όσο περνάει ο καιρός το σημαντικό τελικά είναι να παραμένω ανήσυχος.

Μιλήστε μας για την επίδραση της φιλοσοφίας στο εσωτερικό ενός λογοτεχνικού έργου. Πόσο περιοριστικό είναι να αντλείς από ένα συγκεκριμένο πεδίο;

Θα απαντήσω όσο πιο συνοπτικά γίνεται σε ένα σύνθετο ερώτημα. Η λογοτεχνία είναι μια προνομιακή μορφή στοχασμού. Μπορεί να γίνει φιλοσοφία με τον δικό της τρόπο. Δεν θεωρώ ότι η φιλοσοφία είναι ένα περιεχόμενο που προσφέρεται προς χρήση από τη λογοτεχνία αλλά μία μορφή στοχασμού που κάποιες μορφές λογοτεχνίας ικανοποιούν ενώ κάποιες άλλες όχι.

Είστε υπέρ της αυτόνομης ή της στρατευμένης τέχνης και κατά πόσο αυτό διευκολύνει ή δυσκολεύει την πραγματοποίηση των συγγραφικών σας στόχων;

Θα απαντήσω και πάλι όσο πιο συνοπτικά γίνεται σε ένα σύνθετο ερώτημα επίσης. Πιστεύω ότι είναι αδύνατος ο προκαθορισμός μέσω της συγγραφής και της τέχνης. Δεν μπορεί να υπάρχει ευθεία μετάδοση θέσεων και δεν μπορεί να υπάρχει κωδικοποίηση μηνυμάτων. Λέει πράγματα η τέχνη αλλά με τον δικό της τρόπο και αυτός ο τρόπος μπορεί να διαμορφωθεί μέχρι ένα σημείο. Η στρατευμένη τέχνη ανήκει σε μία άλλη εποχή όπου και το καθεστώς της πληροφορίας ήταν διαφορετικό. Τώρα μπορούμε να συνεχίζουμε να μιλάμε για το πολιτικό στην τέχνη και την κριτική λειτουργία της τέχνης αλλά σε καμία περίπτωση δεν ταυτίζονται και δεν περιορίζονται σε αυτό που κατανοεί κάποιος ως στρατευμένη τέχνη.

Στο έργο σας εντοπίζει κανείς πολλές διακειμενικές αναφορές σε πολλά και διαφορετικά πεδία. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά την επίδραση του Σάμουελ Μπέκετ. Πως και σε ποιο βαθμό καθόρισε την πορεία του έργου σας;

Υπάρχουν διακειμενικές αναφορές και αυτό είναι πολύ εμφανές και γίνεται συνειδητά στο δεύτερο πεζογραφικό μου έργο, το «Μυθιστόρημα», όπου ο ίδιος ο τίτλος είναι διακειμενική αναφορά αλλά και φόρος τιμής στα ομώνυμα έργα του Γιώργου Σεφέρη και του Γιώργου Χειμωνά. Από την άλλη οφείλω να διευκρινίσω ότι δεν ταυτίζω την έννοια της διακειμενικής αναφοράς με την έννοια της επίδρασης. Αν ήθελα να είμαι πιο ακριβής θα χρησιμοποιούσα ίσως τον όρο συγγένεια. Από αυτήν την άποψη αισθάνομαι πολύ κοντά στους αισθητικούς προβληματισμούς του Μπέκετ και στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει και τελικά αποδίδει μια σχέση με την πραγματικότητα. Οφείλω να πω ότι ανακάλυψα το έργο του Μπέκετ σε πολύ μικρή ηλικία. Αλλά έπρεπε να περάσουν πολλά χρόνια για να ασχοληθώ συστηματικά με το έργο του και να αφιερώσω τη διδακτορική μου διατριβή σε αυτό. Πιστεύω ότι ο Μπέκετ είναι ένας συγγραφέας στον οποίο καταλήγεις. Δεν μπορείς να ξεκινήσεις από τον Μπέκετ.

Με ποιους τρόπους η μετάφραση έργων του Μπέκετ επηρέασε το δικό σας;

Έχω μεταφράσει ως τώρα έξι έργα του Μπέκετ και αυτό γιατί αισθάνομαι ότι υπάρχουν επίπεδα πληροφορίας στο έργο του που δεν έχουν αποδοθεί ακόμα στα ελληνικά και αναφέρομαι κυρίως σε επίπεδα όπως το αισθητικό και το φιλοσοφικό. Από αυτή την άποψη λοιπόν μπορώ να πω ότι η μεταφραστική μου εργασία στον Μπέκετ είχε το στοιχείο της επιρροής με μία αντίστροφη έννοια. Ήθελα να αλλάξει κάπως η συνήθης πρόσληψη των έργων του Μπέκετ και να φανεί καλύτερα ο τρόπος με τον οποίο ο ιδιαίτερος φορμαλισμός του είναι αισθητικά και φιλοσοφικά άρτιος. Σημαντικός.

Τι επιθυμείτε να επικοινωνήσετε μέσω του λογοτεχνικού σας έργου;

Μια άποψη για τη λογοτεχνία και τη ζωή.

Το «Μυθιστόρημα» είναι το δεύτερο πεζογραφικό σας έργο. Ποιες είναι οι προσδοκίες σας από το αναγνωστικό κοινό για το συγκεκριμένο έργο; Τι είναι αυτό που θέλετε να πείτε;

Δεν έχω συγκεκριμένες προσδοκίες ως προς την ανταπόκριση. Θέλω να είμαι απλώς εκεί για τον αναγνώστη. Ως φωνή, ως οπτική γωνία, ως συνομιλητής.

Εάν επιχειρήσει κανείς να χαρτογραφήσει τη διαδρομή των λέξεων στο κειμενικό σκηνικό του «Μυθιστορήματος» θα διαπιστώσει “με έκπληξη” ότι δεν ακολουθεί τη συμβατική αφηγηματική πλοκή. Κανένα είδος γραμμικότητας αλλά και κανένα αναγνωρίσιμο μοτίβο δεν το διατρέχει. Γιατί επιλέξατε αυτόν τον τρόπο γραφής;

Κατέληξα σε αυτή την αφηγηματική μορφή επειδή με ενδιαφέρει πολύ η στοχαστική διάσταση της λογοτεχνίας. Ωστόσο, δεν είμαι αυτός που μπορεί να κρίνει το πόσο καλά ή όχι προσεγγίζεται αυτή η διάσταση στο «Μυθιστόρημα». Το μόνο που μπορώ να πω προέρχεται από τη σκοπιά των προθέσεων και της δικής μου ερμηνείας και με βάση αυτή τη σκοπιά θα μπορούσα να διευκρινίσω απλώς ότι στο «Μυθιστόρημα» εστίασα στο συστατικό του μύθου (μυθιστόρημα= μύθος + ιστορία, λέει ο Σεφέρης) θέλοντας να συνδυάσω τρία διαφορετικά πράγματα: τον μυθολογικό μύθο (οδύσσεια), τον μύθο ως στοιχείο ποιητικής (πλοκή) και τον μύθο με την έννοια του λόγου και της σκέψης. Ήθελα κατά κάποιο τρόπο να θίξω ζητήματα οργάνωσης της αφήγησης και να δω πώς η ίδια η στοχαστική διάσταση μπορεί να υποστηρίξει λιγότερο συμβατικές προσεγγίσεις της πλοκής.

Θεωρείτε ότι πρέπει η λογοτεχνία να προβληματίζει τους αναγνώστες; Και αν ναι, το «Μυθιστόρημα» είναι ένα δύσκολο ανάγνωσμα για το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό; Σε ποιο αναγνωστικό κοινό απευθύνεστε εσείς με το έργο σας;

Πιστεύω πολύ στην κριτική διάσταση της λογοτεχνίας η οποία είναι συγγενική με την στοχαστική διάσταση που ανέφερα μόλις πιο πριν. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνεί και θέτει ζητήματα η λογοτεχνία δεν είναι αυτονόητος ούτε δεδομένος. Προφανώς και απευθύνομαι σε όλους τους αναγνώστες. Αλλά όπως είπα αυτή είναι μία σχέση που δεν θα ήθελα να προκαθοριστεί. Μπορούν να υπάρξουν στοιχεία επικοινωνίας του έργου ως προς τη θεματική ή τη γενικότερη ταυτότητά του ή ακόμα και μέσα από την ταυτότητα του συγγραφέα. Αλλά αν ήθελα ίσως κάτι τελικά θα ήταν να δει ο αναγνώστης το «Μυθιστόρημα» ως αίνιγμα ή μυστήριο γιατί και για μένα τον ίδιο, αν θέλω να είμαι απόλυτα ειλικρινής, ό,τι γράφω συνεχίζει να διατηρεί ένα μεγάλο μέρος της αινιγματικότητας.

Ποιος θεωρείτε ότι είναι ο κατάλληλος τρόπος για να διαβάσει ο αναγνώστης το «Μυθιστόρημα» και να ευοδωθεί η σχέση του με αυτό;

Δεν ξέρω ειλικρινά. Αλλά αν κρίνω από τους συγγραφείς που αγαπώ και αν θεωρήσουμε ότι θέλω να υπάρχει μια σχέση αγάπης με τον αναγνώστη τότε το ιδανικό θα ήταν να έχει ακούσει ίσως κάποια πράγματα και να εμφανιστεί κάποια στιγμή και αναπάντεχα μπροστά του ή να μην έχει ακούσει τίποτα και όταν το δει να πει: «Αυτό!».

Τι ακολουθεί μετά το «Μυθιστόρημα»;

Περισυλλογή.

Προηγούμενο άρθροΟ «Ψωρίλης» Γιάννης Μαστρογεωργίου συστήνεται!
Επόμενο άρθροΤο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα συμμετέχει στο 7ο Open House Thessaloniki (24-25/11)
Τι είναι το thinkfree; Καλή ερώτηση. Μια παρέα, έτσι ξεκίνησε κι έτσι συνεχίζει, που θέλει να ποστάρει χωρίς περιορισμούς ό,τι την ευχαριστεί. Ό,τι γράφει ή ό,τι διαβάζει. Στο thinkfree δίνουμε το λόγο στους ανθρώπους του πολιτισμού μέσα από τη δραστηριότητά τους, αναδεικνύουμε νέα πρόσωπα με κοινό χαρακτηριστικό τη θετική σκέψη (think positive) και τη δημιουργικότητα σε κάθε τομέα και χώρο (πολιτιστικό, επιχειρηματικό, επιστημονικό κ.ά.), φιλοξενούμε ελεύθερα (write free) τεκμηριωμένες απόψεις για θέματα πολιτικής πολιτισμού, πολιτικής και κοινωνίας, οικολογίας και αστικού περιβάλλοντος, αρχιτεκτονικής και υγιεινής ζωής. Το thinkfree είναι κι ένα διπλό πείραμα: σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων που το στηρίζουν, αλλά και δημιουργίας ενός no budget ηλεκτρονικού περιοδικού (e-magazine). Γι' αυτό δεν είναι τυχαίο ότι μακροημερεύουμε χωρίς δυσκολία! Με σεβασμό και εκτίμηση, με αγάπη γι' αυτό που κάνουμε.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.