ΓΙΑΤΙ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΚΗ

0
2489

Γράφει ο Γιάννης Κατωχωρίτης / φοιτητής Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών

Λέγεται πως εν αρχή ην ο λόγος, και μόνον αυτός. Ο Αριστοτέλης πίστευε στην ταυτότητα «λέγεσθαι = εἷναι». Έδινε οντολογικό περιεχόμενο στις λέξεις, πίστευε δηλαδή πως τα πράγματα και οι έννοιες είναι ακριβώς έτσι όπως τα δηλώνουν οι λέξεις.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τη λέξη «άνθρωπος», που, σύμφωνα με μία εκδοχή, προέρχεται από το επίρρημα άνω και το ρήμα θρώσκω=κοιτάω, δηλαδή κοιτάω προς τα πάνω, ψηλά. Και πράγματι, από ένα σημείο της ιστορίας του και έπειτα, ο άνθρωπος άρχισε να στρέφει την προσοχή του από τα κάτω και το στέρεο έδαφος, προς τα πάνω, στον ουρανό και τα αστέρια, εκεί όπου καταργούνταν τα σύνορα και οι διαστάσεις, και η γοητεία του μυστήριου και ανεξήγητου αποκτούσε άλλη σημασία στο ατέρμονο του υπερπέραν.

Άλλωστε, ειδοποιός διαφορά του ανθρώπου διαχρονικά είναι αυτός ο εγγενής του πόθος να παρατηρεί, να επεξεργάζεται, να κρίνει, να αντιλαμβάνεται, να γνωρίζει- όπως θα έλεγαν οι αρχαίοι, να «γιγνώσκει». Και μάλιστα, όχι απλώς αυτό, αλλά να το πράττει ξανά και ξανά, διαρκώς, επαναλαμβανόμενα. Να αναθεωρεί, να αναδομεί, να ανασκευάζει… να ανα-γιγνώσκει, να προβαίνει δηλαδή σε μία διαδικασία ανά-γνωσης.

Τα βιβλία, αντικείμενα της ανάγνωσης, έγιναν φορείς των ουράνιων αυτών ιδεών, ιδεών που υπερέβαιναν τα στενά όρια του κόσμου μας, και μετατράπηκαν σε πολύτιμους θησαυρούς μέσα στους οποίους ανοιγόταν ένας ολάκερος καινούριος κόσμος, γεμάτος από όνειρα, οράματα και εναύσματα.

Και η λογοτεχνία; Η λογοτεχνία διαμορφώθηκε από πολύ αρχαιοτάτων χρόνων, ακριβώς επειδή ήταν η ίδια η φύση του ανθρώπου που του επέτασσε να αναζητήσει έναν τρόπο λύτρωσης τόσο εσωτερικά σιωπηρό και ενίοτε εσωστρεφή, όπως η ανάγνωση, ώστε να καταλήγει να μεταδίδει τα πιο ηχηρά μηνύματα και να διατυμπανίζει τις πιο μεγάλες αλήθειες. Ήταν αυτό το κράμα συναισθημάτων και βιωμάτων που έδινε τη δυνατότητα σε ωχρές, κιτρινισμένες σελίδες να χρωματίζουν την ωχρή όψη του κόσμου- δεν έχε σημασία προς ποια απόχρωση, αρκεί που καθένας μπορούσε να επιλέξει ό, τι του ταίριαζε.

Και κάπου εδώ τίθεται βέβαια το καίριο ερώτημα: η ενασχόληση με τη λογοτεχνία συνιστά επιλογή ή ανάγκη; Η απάντηση είναι πως ισχύει μάλλον λίγο πολύ ό, τι και για τη γνώση εν γένει: είναι επιλογή και δικαίωμα του καθενός να την αποκομίσει, είναι ανάγκη όμως και επιλογή του κόσμου να προχωρά μονάχα με όσους την αποκομίζουν.

Γιατί λογοτεχνία σημαίνει αυτόφωτη παιδεία, χάραξη νέων δρόμων πέρα της πεπατημένης. Σημαίνει έκφραση, τόλμη, επαναστατική πρωτοτυπία. Σημαίνει συνείδηση και ταύτιση, αντίληψη του κόσμου γύρω μας σε συνάρτηση με τον εαυτό μας. Γιατί λογοτεχνία σημαίνει έμπνευση, και ένας κόσμος χωρίς έμπνευση είναι ένας κόσμος χωρίς προοπτική, ενώ ένας κόσμος χωρίς προοπτική είναι ένας κόσμος χωρίς μέλλον, καταδικασμένος να αποτύχει και να μείνει στάσιμος.

Η λογοτεχνία τουναντίον δεν παραμένει ποτέ στάσιμη, αλλά εξελίσσεται, κινείται στην ιστορία, αποκρυσταλλώνει την πορεία του ανθρώπου και διαλέγεται με το παρελθόν, ώστε να ερμηνεύσει το παρόν και να προδιαγράψει το  μέλλον. Γι’ αυτό όποιος αρνείται τη λογοτεχνία ή έστω τη σημασία της, ουσιαστικά αρνείται το παρελθόν που τον έχει καθορίσει και δειλιάζει να οραματιστεί το μέλλον που θα τον σημαδέψει. Η λογοτεχνία έχει βλέπετε τη μοναδική ιδιότητα να προσφέρει το ουσιώδες σε μία εποχή του επουσιώδους, την αλήθεια σε μία εποχή αληθοφάνειας, να μετουσιώνει το σκοτάδι σε φως και –κυρίως- τις στάχτες σε φλόγα.

Το γνωρίζετε ότι το 213 π.Χ. ο Κινέζος αυτοκράτορας Τσιν Σι Χουάνγκ Τι διέταξε να κάψουν όλα τα λογοτεχνικά και ιστορικά βιβλία, διότι τα θεωρούσε όχι μόνο άχρηστα, αλλά και επικίνδυνα για την ηγεμονία του; Είναι εμφανές πως κάπου μέσα του είχε κατανοήσει τη δύναμη του βιβλίου, την ικανότητά του να απελευθερώνει, να αποδεσμεύει από τις ερπύστριες του φόβου και να αποτρέπει το άτομο από το να βυθιστεί στη δίνη της αυτοτυρρανίας του. Άλλωστε, δεν αρκεί παρά να καεί ένα βιβλίο για να καταπνιγεί μία επανάσταση και δεν αρκεί παρά να διασωθεί ένα άλλο για να πυροδοτηθεί μία επανάσταση.

Το βιβλίο αποτελεί το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο στην ασθένεια του φασισμού και της προκατάληψης, στη φοβία της κριτικής και της αμφισβήτησης. Η λογοτεχνία δεν υποδεικνύει καινούρια μονοπάτια- είναι η ίδια ένα νέο μονοπάτι που καθιστά τις ανθρώπινες χίμαιρες πιο προσιτές από ποτέ.

Εξάλλου, το πιο ανησυχητικό όλων δεν είναι η σύγχρονη τάση αποκοπής από τη λογοτεχνία, όσο η αδυναμία αντίληψης της ανάγκης για τη λογοτεχνία. Όταν αυτή καταλήγει υποκατάστατο, τότε η δύναμη του πλήθους γίνεται ξανά ψευδαίσθηση της μάζας, η δύναμη του λόγου γίνεται εκκωφαντική σιωπή και ο άνθρωπος αντί για πρωταγωνιστής, γίνεται ένα λάθος μέσα στο κεφάλαιο του λάθος λήμματος. Και η συνειδητή αποστασιοποίηση από τη λογοτεχνία δεν ισοδυναμεί παρά με τη συνειδητή φίμωση μίας κοινωνίας που πασχίζει να βογκήξει και δεν αφουγκράζεται παρά την ηχώ των λόγων της που προσκρούει είτε στο κενό είτε σε τείχη που υψώνουμε εμείς οι ίδιοι.

Όταν τα βιβλία στοιβάζονται ξεχασμένα και σκονισμένα στις βιβλιοθήκες, τότε και ο άνθρωπος είναι νομοτελειακά καταδικασμένος να στοιβαχτεί σκονισμένος και ξεχασμένος στα ράφια της ιστορίας, και η πορεία του να γίνει όχι ένα «κτήμα ες αεί», αλλά μία πρόχειρη περίληψη και μάλιστα, σε μια κακοφτιαγμένη έκδοση. Και το χειρότερο όλων, ότι τα τέρατα των παραμυθιών και των ιστοριών αντικαθίστανται από άλλα πιο τρομακτικά: τα τέρατα της πραγματικής ζωής, τους φόβους μας, που μας ωθούν σταδιακά να συνηθίσουμε τη φρίκη και να μας τρομάζει η ομορφιά. Γιατί, όπως είχε δηλώσει ο αείμνηστος Μάνος Χατζιδάκις: «Όποιος δε φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει»

Εάν λοιπόν δεχτούμε πως όντως, εν αρχή ην ο λόγος, τότε και η λογοτεχνία, η τέχνη του λόγου, ικανή να υπερκεράσει το χώρο και το χρόνο, τα σύνορα των αισθήσεων μας, είναι ίσως αυτή που μπορεί να οδηγήσει την ψυχή στην αθανασία και –γιατί όχι;- τον άνθρωπο εκεί που ανήκει όταν κοιτάει ψηλά και δικαιώνει τη φύση του: στα αστέρια.

Προηγούμενο άρθροΗ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ!
Επόμενο άρθροΜ. ΑΝΔΡΕΟΥ: «ΜΕ ΣΥΓΚΛΟΝΙΖΕΙ Η ΒΙΑ ΚΑΙ Η ΑΠΑΞΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΖΩΗΣ»
Τι είναι το thinkfree; Καλή ερώτηση. Μια παρέα, έτσι ξεκίνησε κι έτσι συνεχίζει, που θέλει να ποστάρει χωρίς περιορισμούς ό,τι την ευχαριστεί. Ό,τι γράφει ή ό,τι διαβάζει. Στο thinkfree δίνουμε το λόγο στους ανθρώπους του πολιτισμού μέσα από τη δραστηριότητά τους, αναδεικνύουμε νέα πρόσωπα με κοινό χαρακτηριστικό τη θετική σκέψη (think positive) και τη δημιουργικότητα σε κάθε τομέα και χώρο (πολιτιστικό, επιχειρηματικό, επιστημονικό κ.ά.), φιλοξενούμε ελεύθερα (write free) τεκμηριωμένες απόψεις για θέματα πολιτικής πολιτισμού, πολιτικής και κοινωνίας, οικολογίας και αστικού περιβάλλοντος, αρχιτεκτονικής και υγιεινής ζωής. Το thinkfree είναι κι ένα διπλό πείραμα: σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων που το στηρίζουν, αλλά και δημιουργίας ενός no budget ηλεκτρονικού περιοδικού (e-magazine). Γι' αυτό δεν είναι τυχαίο ότι μακροημερεύουμε χωρίς δυσκολία! Με σεβασμό και εκτίμηση, με αγάπη γι' αυτό που κάνουμε.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.